چرایی و چیستی اجتهاد در فلسفه

موفقیت در فلسفه‌آموزی منوط به رعایت ضوابطی است که تنقیح آنها - در واقع - ترسیم نوعی روش‌شناسی در حوزه فلسفه‌ورزی است. گرچه فیلسوفان مسلمان خود به هنجارهای فلسفه‌آموزی پرداخته‌اند، امّا کلام ایشان، معمولاً ناظر به شرایط معنوی فلسفه-آموزی بوده و در آن به ضوابط آموزشی کمتر پرداخته شده است. علاوه براین، به اقتضاء شرایط کنونی، معیارهای آموزشی گذشتگان نیازمند بروزرسانی است. این مقاله تلاشی است برای تنقیح روش‌شناسی فلسفه‌‌آموزی در حوزه فلسفه اسلامی. بدین منظور، مقاله پیش‌رو، نخست به ضرورت فلسفه‌آموزی توجه داده و نشان داده است که با توجه به فضای حاکم بر دانش فلسفه، این ضرورت جز با نیل به اجتهاد تامین نخواهد شد و سپس، کوشیده است با تتبع در آثار گفتاری و نوشتاری برخی از برجسته‌ترین فیلسوفان مسلمان معاصر، تصویر روشنی از چیستی اجتهاد در فلسفه ارائه دهد که در آن، اجتهاد را به مهارت‌های پنجگانه‌ای تحویل برده‌ شده است، که عبارت‌اند از: 1) نگاه منطقی خُرد و کلان، 2) منبع‌شناسی، 3) تسلط بر منابع، 4) نگاه تاریخی/تحلیلی و 5) نوآوری و خلاقیت. در نهایت، پس از بازشناسی اجتهاد بر اساس این شاخصه‌ها، تمرکز بر ویژگی سوم را به عنوان راهکار نیل به اجتهاد معرفی شده و به اختصار توضیح داده شده است که چگونه می‌توان از این طریق به اجتهاد نائل شد.

the why and what of ijtihad in philosophy

success in philosophy-research depends on following the criteria on the three sides of the teacher, the student, and the textbook. finding these criteria is actually drawing a kind of methodology in the field of philosophy. although muslim philosophers themselves have addressed the norms of philosophy education, their descriptions in original philosophical texts usually refers to the spiritual conditions of philosophy education, and educational standards are less discussed in them. according to the current situation, these educational standards of the past need to be updated. this article is an attempt to revise the methodology of philosophical research in the field of islamic philosophy. for this purpose, i have first paid attention to the necessity of learning philosophy and have shown that according to the identity of philosophy, this necessity will not be satisfied except by achieving &ijtihad& (to be expert). then, i have tried to provide a clear picture of what ijtihad is in philosophy by following the spoken and written works of some of the most prominent contemporary muslim philosophers, in which ijtihad has been delivered to five skills, which are from: 1) micro and macro logical view, 2) sourceology, 3) mastery of resources, 4) historical/analytical view, 5) innovation and creativity. after recognizing ijtihad based on these indicators, i have introduced focusing on the third feature as a way to achieve ijtihad and briefly i have explained how in this way, ijtihad was achieved.