تعامل وراثت با تربیت پذیری انسان بر پایۀ مبانی انسان شناسی حکمت متعالیه

حقیقتی پویا و سیّال آدمی در نظام حکمت صدرایی، موجب پیدایش مبانی جدیدی در حوزۀ تربیت پذیری انسان می‌شود، که عبارتند از: تدریجی بودن تربیت، تحول پذیریِ ذات انسان در تربیت، غایت بودن تشکیل فصل مَلکی و ایمان الهی در تربیت، لزوم توجه به تعامل میان نفس و بدن ، صحت جسمانی و خواسته‌های طبیعی و حیوانی در طول فرآیند تربیت؛ این مبانی، هم از امکان تربیت و پرورش آدمی در تمام ابعاد وجودی حکایت می‌کنند و هم بیان‌گر محدودۀ وسیع تربیت پذیری انسان و کارکرد آن در ارتباط با خصوصیات وراثتی می‌باشند؛ زیرا هرچند حکمت متعالیه با علم ژنتیک در اصل انتقال صفات والدین، هم داستان می‌باشد، ولی با توجه به تفسیر صدرا از اختیار و بر پایۀ دو مبنای امکان تحول ذاتی انسان و تشکیل فصل اخیر او در بستر تربیت اخلاقی، اولاً خنثی سازی این صفات موروثی ممکن خواهد بود؛ ثانیاً شاکلۀ وجودی او را می‌توان بر اساس خصوصیات اخلاقی نیکو شکل داد و بر پایۀ اصل تفاعل میان نفس و بدن، ساختار ژنتیکیِ متربی را دچار تغییر نمود و خصوصیات مذکور را به نسل‌های بعد منتقل کرد. در مقالۀ پیش‌رو با پیش فرض قرار دادن انسان شناسی صدرایی و  با اتخاذ رویکردی تحلیلی توصیفی، به بررسی مبانی تربیت پذیری انسان و نقش آن‌ها در تبیین تعامل وراثت و تربیت پذیری انسان پرداخته شده است.

interaction between heredity and human educability based on the anthropological foundations of transcendent philosophy

the dynamic and fluid nature of human reality in the framework of sadrian philosophy leads to the emergence of new foundations in human educability. these include the gradual nature of education, the transformative essence of human nature through education, the goal of forming angelic attributes and divine faith in education, the necessity of considering the interaction between soul and body, and the importance of physical health and natural and animal desires throughout the educational process. these foundations not only indicate the possibility of educating and nurturing humans in all dimensions of existence but also reflect the broad scope of human educability and its function concerning hereditary traits: although transcendent philosophy aligns with genetics in the principle of transferring parental traits, based on sadra’s interpretation of free will and the two principles of the potential for intrinsic transformation of humans and the formation of their ultimate state through ethical education, it is possible to neutralize these hereditary traits. furthermore, the existential structure of an individual can be shaped according to good ethical characteristics, and the genetic structure of the educated can be altered based on the principle of interaction between soul and body. additionally, these characteristics can be transferred to future generations. assuming sadrian anthropology and adopting a descriptive-analytical approach, this study examines the foundations of human educability and their role in explaining the interaction between heredity and human educability.