مقایسه دیدگاه صدرالدین قونوی و صدرالدین شیرازی در باب صفات حق

دیدگاه صدرالدین قونوی در عرفان و صدرالدین شیرازی در حکمت متعالیه، گرچه در برخی مسائل نزدیک به هم هستند، اما در بسیاری از جهات نیز متفاوت، بلکه متقابل‌اند؛ از جمله مسائل مهمی که اختلاف دو دیدگاه صدر الدین شیرازی و صدر الدین قونوی را روشن می‌سازد، مبحث صفات خداوند در مرتبۀ ذات حق است؛ این دو دیدگاه تفاوت‌های بنیادین دارند؛ زیرا در دیدگاه قونوی، صفات با معانیِ متفاوت با معنای ذات حق، به مرتبۀ ذات حق راه ندارند؛ حال آنکه در دیدگاه حکمت متعالیۀ صدرالدین شیرازی، این صفات با اینکه اختلاف مفهومی دارند، اما مصداقاً عین ذات حق‌اند؛ همچنین صفات در نظر قونوی، موجود مجازی و با دو رتبه تاخر از مرتبۀ ذات، موجود بالعرض‌اند، اما در نظر صدرالمتالهین، موجود بالذات و حقیقی‌اند و بدون تاخر از مرتبۀ ذات، تحقق دارند و تفاوت‌های دیگری که در مقالۀ حاضر مشاهده می‌کنید؛ در پایان، رجحان دید عرفانی بر دید فلسفی بیان می‌گردد.

a comparison of the perspectives of sadr al-din al-qunawi and sadr al-din shirazi on allah’s attributes

the perspectives of sadr al-din al-qunawi on mysticism and sadr al-din shirazi (mulla sadra) on transcendent theosophy (al-ḥekmat al-mutaʿāliyah) are closely aligned on certain issues. however, in many respects, they differ or are even incompatible. one of the key issues that highlights the divergence between the perspectives of sadr al-din shirazi and sadr al-din al-qunawi is the discussion of allah’s attributes. these two perspectives differ fundamentally: according to sadr al-din al-qunawi, allah’s attributes do not reside at the level of allah’s essence, whereas sadr al-din shirazi posits that although these attributes have conceptual distinctions, their existence is identical to allah’s. furthermore, according to al-qunawi, the attributes, in terms of existence, are virtual entities and, in terms of existential rank, are formed at two levels beyond allah’s essence. however, according to mulla sadra (sadr al-muta’allihin), they are real entities and exist without any delay from the level of allah’s essence.  ultimately, the superiority of the mystical perspective over the philosophical perspective is demonstrated.