نقش سرمایه اجتماعی در تقویت حکمرانی محلی سرزمین: مطالعه موردی صندوق‌های اعتباری خرد در جوامع روستایی شهرستان باخرز

مقدمه: سرمایه اجتماعی به عنوان یک عامل کلیدی در ارتقای حکمرانی موثر و توسعه پایدار در جوامع روستایی اهمیت زیادی دارد. همچنین یکی از راهکارهای توجه به سرمایه اجتماعی در طرح‌های توسعه پایدار روستایی، صندوق‌های اعتباری خرد معرفی گردیده‌اند. لذا سنجش اثرگذاری اجرای طرح‌های آبادانی و پیشرفت مناطق روستایی با تاکید بر ارتقای سرمایه اجتماعی اعضای صندوق‌های اعتباری خرد بسیار حائز اهیمت است. از این رو پژوهش حاضر به بررسی نقش سرمایه اجتماعی اعضای صندوق‌های اعتباری خرد روستایی مناطق هدف طرح آبادانی و پیشرفت منظومه‌های روستایی شهرستان باخرز استان خراسان رضوی در حکمرانی خوب سرزمین مناطق روستایی با استفاده از روش تحلیل شبکه اجتماعی پرداخته است. هدف اصلی این مطالعه، شناسایی تاثیرات سرمایه اجتماعی بر روابط اجتماعی، مشارکت محلی و تغییرات در رژیم‌های حکمرانی در چهار روستای شهرستان باخرز بوده است. مواد و روش‌ها: پژوهش حاضر از نوع پژوهش پیمایشی و به صورت گردآوری داده‌های میدانی می‌باشد. در این پژوهش از روش تحلیل شبکه اجتماعی برای بررسی روابط بین جامعه محلی عضو صندوق‌های اعتباری خرد چهار روستای ارزنه، قلعه‌نو علیا، نصرت‌آباد و نوبهار غلامان در شهرستان باخرز و ارزیابی سرمایه اجتماعی آن‌ها در قبل و بعد از اجرای طرح آبادانی و پیشرفت منظومه‌های روستایی این شهرستان (سال 1402 و 1403) استفاده شد. داده‌ها از طریق پرسشنامه‌های ساختاریافته تحلیل شبکه و نمونه‌گیری بر اساس جدول krejcie و morgan (1970) تعداد نمونه 181 نفر انجام گردید و سپس با استفاده از نرم‌افزار تحلیل شبکه ucinet6، سنجه‌های سطح کلان شبکه شامل تراکم شبکه، تمرکز شبکه، دوسویگی و انتقال‌پذیری پیوندها و میانگین فاصله ژئودزیک محاسبه شدند. سپس به منظور تحلیل پویایی رژیم حکمرانی سرزمین در قبل و بعد از اجرای طرح آبادانی و پیشرفت روستایی این شهرستان از دو سنجه تراکم و تمرکز استفاده گردیده و رژیم‌های حکمرانی شناسایی و تحلیل گردیدند.نتایج و بحث: نتایج نشان داد که افزایش سرمایه اجتماعی به بهبود روابط اجتماعی و تاب‌آوری جوامع محلی منجر شده است.​ نتایج حاکی از تنوع سنی و جنسیتی در جوامع مورد مطالعه است، که وجود جمعیت جوان می‌تواند به عنوان یک مزیت در توسعه اجتماعی و اقتصادی تلقی شود. با این حال، نابرابری‌های جنسیتی و کمبود مشارکت زنان در فعالیت‌های توسعه، می‌تواند چالش‌های جدی برای حکمرانی خوب سرزمین در این جوامع ایجاد کند. افزایش شاخص تراکم شبکه و کاهش میانگین فاصله ژئودزیک در این پژوهش نشان‌دهنده بهبود شرایط اجتماعی و افزایش سرعت گردش اطلاعات در شبکه‌های روستایی بعد از اجرای طرح آبادانی و پیشرفت منظومه‌های روستایی است که به ورود دانش جدید و نوآوری کمک می‌کند. همچنین، تغییر رژیم حکمرانی از حالت متمرکز ناهماهنگ به نظام چندمرکزی، توزیع بهتر قدرت و افزایش همبستگی در جامعه را نشان داد. شناسایی کنشگران کلیدی در شبکه‌های اجتماعی و تقویت همکاری‌های آنان نیز می‌تواند به بهبود عملکرد اجتماعی و اقتصادی جوامع کمک کند و به انتقال موثرتر به سمت حکمرانی خوب منجر شود. این یافته‌ها تاکید دارد که سرمایه اجتماعی از عوامل اساسی در بهبود حکمرانی و کاهش نابرابری‌های اجتماعی به شمار می‌آید.نتیجه‌گیری: نتایج این پژوهش نشان داد که افزایش سرمایه اجتماعی بعد از اجرای طرح آبادانی و پیشرفت منظومه‌های روستایی شهرستان باخرز در چهار روستای مورد مطالعه علاوه بر اینکه به بهبود حکمرانی کمک کرده است، بلکه می‌تواند الگوی مناسبی برای سایر مناطق روستایی باشد. از این رو پیشنهاد می‌شود که برنامه‌های توسعه‌ای در مناطق روستایی بیشتر بر تقویت سرمایه اجتماعی تمرکز نموده تا بتوان به حکمرانی خوب و پایدار سرزمین دست یافت. همچنین انتقال رژیم حکمرانی به رژیم چندمرکزی که به عنوان کارآمدترین رژیم حکمرانی شناخته می‌شود از مهم‌ترین دستاوردهای اجرای طرح آبادانی و پیشرفت منظومه‌های روستایی در چهار روستای هدف در شهرستان باخرز به دلیل ارتقای فرهنگ مشارکت و همکاری و همچنین توزیع قدرت در بین جوامع روستایی به دلیل ماهیت مشارکتی صندوق‌های اعتباری خرد روستایی بوده است. همچنین، توجه ویژه به توانمندسازی زنان و جوانان می‌تواند به بهبود وضعیت اجتماعی و اقتصادی جوامع کمک کند.

the role of social capital in strengthening local land governance: a case study of microcredit funds in bakharz rural communities

introduction: social capital plays a significant role as a key factor in enhancing effective governance and sustainable development in rural communities. additionally, microcredit funds have been introduced as one of the strategies to emphasize social capital in rural sustainable development projects. ​therefore, assessing the impact of development and progress initiatives in rural areas, with a focus on enhancing the social capital of microcredit fund members, is of great importance. hence, the present study examines the role of social capital among members of rural microcredit funds in the target areas of the rural development and improvement plan in bakharz county's rural systems, utilizing social network analysis. the primary aim of this study is to identify the impacts of social capital on social relationships, local participation, and changes in governance regimes across four villages in bakharz county. materials and methods: the present study is a survey-based research that involves the collection of field data.​ social network analysis was employed to examine the relationships among the local community members of microcredit funds in four villages: arzaneh, qaleh now aliyah, nasratabad, and nobahar gholaman in the bakharz county. it also evaluate their social capital before and after the implementation of the rural development and improvement plan in the county (2023 and 2024). data were collected through structured network analysis questionnaires, and sampling was carried out using the krejcie and morgan (1970) table, resulting in a total sample size of 181 individuals. subsequently, the ucinet6 network analysis software was used to calculate macro-level network metrics, including network density, network centralization, reciprocity, link transitivity, and average geodesic distance. to analyze the dynamics of the land governance regime before and after the implementation of the rural development and improvement plan, two metrics- density and centralization- were used, and the governance regimes were identified and analyzed.results and discussion: the results showed that increasing social capital leads to improved social relationships and resilience of local communities. the findings indicate age and gender diversity in the studied communities, where the presence of young populations can be considered an advantage for social and economic development. however, gender inequalities and the lack of women's participation in development activities can pose serious challenges for good land governance in these communities. the increase in the network density index and the decrease in the average geodesic distance in this study indicate improved social conditions and increased information flow speed in rural networks after the implementation of the abadani project and the advancement of rural systems, which helps the entry of new knowledge and innovation. additionally, the change in the governance regime from a centralized, uncoordinated state to a multi-center system showed better power distribution and increased cohesion in the community. identifying key actors in social networks and strengthening their cooperation can also improve the social and economic performance of communities and lead to a more effective transition towards good governance. these findings emphasize that social capital is a fundamental factor in improving governance and reducing social inequalities. conclusion: the findings demonstrate that increased social capital following the implementation of the rural development and improvement plan in bakharz county's four studied villages has not only contributed to improved governance but could also serve as a suitable model for other rural areas. therefore, it is recommended that developmental programs in rural regions focus more on strengthening social capital to achieve good and sustainable land governance. furthermore, the transition from a centralized governance regime to a polycentric one—recognized as the most efficient form of governance—stands out as one of the significant achievements of implementing the rural development plan due to enhanced participatory culture and power distribution among rural communities facilitated by microcredit funds. special attention to empowering women and youth can further improve the social and economic conditions within these communities.