مروری بر اثرات تغییر اقلیم بر حوزه‌های آبخیز و راهکارهای سازگاری با آن

چکیده مبسوط مقدمه: تغییرات اقلیمی و اثرات آن یک نگرانی مهم برای ایران و جهان است؛ بنابراین، ارزیابی آسیب‌پذیری نسبت به تغییرات اقلیمی و توسعه استراتژی‌های سازگاری امری ضروری است. درک تاثیرات پتانسیلی تغییرات اقلیمی بر فرایندهای هیدرولوژیک در مقیاس حوزه آبخیز برای تصمیمات مدیریتی که توسط کارشناسان آبخیزداری انجام می‌شود، بسیار حیاتی است. بیشتر اقدامات برای کاهش تاثیرات تغییرات اقلیمی بر منابع آب در سطح حوزه های آبخیز انجام می‌شود. مروری بر نتایج پژوهش‌های صورت گرفته در زمینه اثرات تغییر اقلیم بر منابع آب نشان داد که تغییر الگوی اقلیم جهانی ‏بیشتر بر مقدار ‏و تغییرات بارش و درجه حرارت موثر بوده و از طریق تغییر شدت بارندگی، پوشش گیاهی، تولید رواناب ‏سطحی و فرسایش خاک را تحت ‏تاثیر قرار می‌دهد.‏مواد و روش‌ها: روش تحقیق در پژوهش حاضر، به‌صورت مروری و جمع‌آوری اطلاعات، اسناد و مدارک در ارتباط با موضوع است. در مرحله اول پس از تعیین معیارهای موردنظر یک جستجوی ‏وسیع مطالعاتی در پایگاه ‏داده‌های googlescholar،elsevier ‎،‏science direct ‎‏ و‎ springer ‎صورت گرفت. معیار جستجو، موضوع مقالات بود و کلمات کلیدی به‌کار رفته ‏شامل &تغییرات اقلیمی&، &هیدرولوژی&، &پارامترهای اقلیمی&، &تخفیف و سازگاری&، &تبخیر و تعرق& ‏&گازهای گلخانه‌ای& و &مدل‌های گردش عمومی& بودند. در مرحله دوم بررسی ‏مقالات، مقالات دسته بندی و تحلیل گردیدند و ‏65 مقاله در دوره آماری (2024-1988)، موردمطالعه و بررسی قرار گرفتند.نتایج و بحث: افزایش غلظت دی‌اکسیدکربن (‏co2‎)‏ جو‎ ‎از طریق تغییرات اقلیمی، تاثیراتی بر بیلان آبی و تغییرات در ساختار و توزیع ‏گیاهان و تبخیر و تعرق دارد‎.‎‏ نگرانی اصلی ناشی از گرمایش جهانی این است که چرخه آب را تغییر می‌دهد‎‏. ‏‎هرگونه ‏تغییر در رژیم و مقدار بارندگی، همراه با تغییرات ‏‏دما و تبخیر و تعرق، بر تغذیه آب زیرزمینی تاثیر می‌گذارد. ‏به‌طورکلی، میزان تغذیه آب زیرزمینی در مناطقی که بارندگی افزایش می‌یابد، ‏‏افزایش خواهد یافت. ‏‏مروری بر مطالعات نشان داد که متغیر دما، در پاسخ به گرمایش جهانی تا سال 2099 میلادی، در کشورهای مختلف روند ‏افزایشی خواهد داشت و افزایش دما منجر به افزایش تبخیر پتانسیل ‏می‌شود که مهم‌ترین دلیل آن افزایش ظرفیت نگهداری آب در هوا ‏است. به گزارش هیئت بین‌دولتی تغییر اقلیمی (ipcc)، دمای متوسط جهانی تا سال 2100 با دو برابر شدن غلظت دی‌اکسید کربن در جو بین 1٫4 تا 5٫8 درجه سانتی‌گراد افزایش خواهد یافت. افزایش سطح دریا، تغییر الگوی بارش (تا 20٪±) و تغییرات دیگر در شرایط آب و هوایی محلی از جمله تبعات افزایش دمای جهانی می‌باشند. تخمین زده شده است که در قرن بیستم، میانگین کلی سطح دریا در مقیاس جهانی 22-12 سانتی‌متر افزایش یابد. این افزایش ناشی از ذوب‌شدن پوشش برف و یخچال‌های کوهستانی است (هر دو به طور متوسط در هر دو نیم‌کره کاهش یافته‌اند). نتایج پیش‌بینی بارش و رواناب در کشورهای مختلف برای دوره‌های آتی نیز نشان داد که متغیرهای ذکر شده روند مشخصی نداشته و در بعضی ‏ماه‌ها افزایش و در بعضی از ماه‌ها کاهش خواهند یافت‎.‎‏ هرگونه ‏تغییر در رژیم و مقدار بارندگی، همراه با تغییرات ‏‏دما و تبخیر و تعرق، بر تغذیه ‏آب زیرزمینی تاثیر می‌گذارد و میزان تغذیه آب زیرزمینی در مناطقی که بارندگی افزایش می‌یابد، ‏‏افزایش خواهد یافت.‏نتیجه‌گیری: از اقدامات کاهش آسیب‌های ناشی از تغییرات اقلیمی به‌عنوان بخشی از فعالیت‌های مدیریت منابع آب‌وخاک می‌توان به کاهش ‏بیابان‌زایی و تخریب جنگل، مدیریت پایدار جنگل، افزایش ذخیره کربن از طریق ‏‏توسعه جنگل، بازسازی جنگل و خاک، حفظ و مدیریت ‏اراضی، استفاده از گیاهان چوبی به‌منظور مقابله با ‏‏رواناب و فرسایش خاک، کاهش در فراوانی سیلاب‌ها و زمین‌لغزش‌ها همچنین ‏می‌توان به جایگزینی نیروگاه‌های سوخت فسیلی با منابع انرژی پاک و تجدیدپذیر (بادی یا خورشیدی) اشاره نمود.‏‏ اگروفارستری کمک ‏بسیار مهمی به خدمات زیست‌محیطی ازجمله‎ ‎حفظ عملکرد جنگل در حمایت از ‏مدیریت آبخیزداری، کاهش غلظت گازهای گلخانه‌ای از ‏طریق جذب دی اکسید کربن در جو و انباشته شدن آن در ‏شکل زیتوده گیاهی و حفظ تنوع زیستی می‌کند. با توجه به اهمیت این نقش، ‏آگروفارستری اغلب به‌عنوان نمونه‌ای از &سیستم کشاورزی سالم& استفاده می‌شود.

an overview of the effects of climate change on watersheds and adaptation strategies

extended abstractintroduction: climate change and its consequences are significant concerns for iran and the world, making it essential to assess vulnerability and develop adaptation strategies. understanding the potential impact of climate change on hydrological processes at the watershed scale is crucial for watershed management decisions, as most measures to mitigate the impacts of climate change on water resources are implemented at this level. a review of research on the effects of climate change on water resources indicates that changes in global climate patterns have significantly impacted precipitation and temperature variations. these changes influence soil erosion through alterations in rainfall intensity, vegetation cover, and surface runoff production.materials and methods: the research method is a review, and the tool for data collection is documents and records related to the topic. a broad search of studies in the literature was initially conducted. in the first stage, the search criteria and databases were determined, utilizing databases such as google scholar, elsevier, sciencedirect, and springer. the search criterion was the topic of the articles, with keywords including &climate change,& &hydrology,& &climatic parameters,& &mitigation and adaptation,& &evapotranspiration,& &greenhouse gases,& and &general circulation models&. in the second stage, the retrieved articles were categorized and analyzed. a total of 65 articles published in the statistical period  (1988 -2024) were examined and reviewed.results and discussion: increased atmospheric co2 concentrations due to climate change affect the water cycle, as well as the structure and distribution of plants and evapotranspiration. the main concern arising from global warming is that it disrupts the water cycle. any changes in the rainfall regime and amount, along with variations in temperature and evaporation, affect the nutrition of groundwater. generally, the groundwater recharge rate will increase in areas experiencing higher rainfall. studies have shown that the temperature variable will continue to rise in response to global warming until the year 2099 across various countries. higher temperatures generally lead to an increase in potential evaporation, primarily due to the increased water-holding capacity of the air. according to the intergovernmental panel on climate change (ipcc), the global average temperature is projected to increase by 1.4 to 5.8 °c by the year 2100, assuming a doubling of atmospheric carbon dioxide concentrations. this rise in temperature is expected to lead to several consequences, including sea level rise, changes in precipitation patterns (up to ±20%), and other alterations in local climate conditions. it is estimated that, during the 20th century, the global average sea level increased by 12-22 centimeters. this rise is primarily attributed to the melting of snow cover and mountain glaciers, both of which have declined on average in both hemispheres. predictions of future precipitation and runoff in different countries indicate that these variables will not follow a clear trend, with increases in some months and decreases in others. changes in rainfall regimes and amounts, combined with temperature and evaporation variations, affect groundwater recharge. generally, areas with higher rainfall will experience an increase in groundwater recharge rates.conclusion: to mitigate the damages caused by climate change, several actions are essential. these include reducing desertification and deforestation, implementing sustainable forest management practices, increasing carbon storage through forest development, and restoring forests and soils. land preservation and management, using woody plants to combat runoff and soil erosion, and reducing the frequency of floods and landslides are also crucial. additionally, replacing new coal-fired power stations with clean and renewable energy sources, such as wind and solar power, is necessary. agroforestry plays a vital role in providing environmental services. it helps maintain forest functions that support watershed management, reduce greenhouse gas concentrations by absorbing atmospheric co2 and storing it in plant biomass, and preserve biodiversity. given its significant benefits, agroforestry is often cited as an example of a &healthy agricultural system.