اثربخشی آموزش مبتنی بر ذهن آگاهی بر کاهش علائم و نشانه‌های فوبی اجتماعی دختران نوجوان

زمینه و هدف: ذهن آگاهی فرایندی درمانی است که بر توجه هدفمند، غیر قضاوتی، همراه با پذیرش تجارب و اعتراف به آن و زیستن در لحظه اشاره دارد؛ پژوهش حاضر با هدف تعیین اثربخشی آموزش مبتنی بر ذهن آگاهی بر کاهش علائم و نشانه‌های فوبی اجتماعی در دختران نوجوان اجرا شد. روش پژوهش: روش پژوهش حاضر نیمه آزمایشی با طرح پیش‌آزمون- پس‌آزمون با گروه گواه بود. جامعه آماری این پژوهش کلیه دانش آموزان دختر منطقه یک تهران که در سال تحصیلی 95-94 در مقطع متوسطه در حال تحصیل می‌باشند را در بر می‌گرفت که پس از بررسی جامعه مورد پژوهش، ابتدا با تهیه فهرستی از مدارس مقطع متوسطه دختران منطقه یک تهران به‌صورت تصادفی خوشه‌ای 3 مدرسه انتخاب و پس از آن پرسشنامه فوبی اجتماعی  بین دانش آموزان آن اجرا و دانش‌آموزانی که نمره بالاتری (طبق معیار نقطه برش بالینی) را در این آزمون کسب کردند به‌عنوان نمونه پژوهشی به حجم 30 نفر و با استفاده از روش نمونه‌گیری تصادفی انتخاب و در دو گروه آزمایش و کنترل که تعداد هر گروه 15 نفر بود جایگزین شدند. پس از اجرای پرسشنامه فوبی اجتماعیروی هر دو گروه کنترل و آزمایش، اعضای گروه آزمایش به مدت 8 جلسه و هر جلسه به مدت 90 دقیقه در جلسات آموزش ذهن آگاهی شرکت کردند، هیچ‌یک از اعضای گروه کنترل در جلسات آموزش ذهن آگاهی شرکت نداشتند. پس از اتمام دوره آموزش، پرسشنامه فوبی اجتماعی مجدداً در مورد هر دو گروه اجرا شد. داده‌های حاصل از پیش‌آزمون – پس‌آزمون از طریق تحلیل واریانس چند متغیره و با استفاده از نرم‌افزار spss تحلیل شد. یافته‌ها: نتایج پژوهش نشان داد که آموزش ذهن آگاهی، منجر به کاهش مولفه ترس (p=0/001, f=25/80)، و اجتناب (p=0/001, f=18/27) و مولفه ناراحتی فیزیولوژیکی (p=0/001, f=21/96)،  شد. نتیجه‌گیری: از آنجا که آموزش ذهن آگاهی بر کاهش  علائم و نشانه‌های فوبی شده موثر است؛ می توان از این نوع آموزش برای کاهش  علائم و نشانه‌های فوبی اجتماعی در نوجوانان استفاده کرد.

the effectiveness of mindfulness-based education on reducing the signs and symptoms of social phobia in adolescent girls

background and aim: this study was aimed to determine the effectiveness of mindfulness-based education on reducing the signs and symptoms of social phobia in adolescent girls. methods: the method of the present study was quasi-experimental with a pretest-posttest design with a control group. the statistical population of this study included all female students in district 1 of tehran who are studying in high school in the academic year of 2015-2016. after the examination of the study population, first, by preparing a list of high schools for girls in district one of tehran, three schools were selected by random cluster sampling. and then, a social phobia questionnaire was administered among the students, and the students who scored higher (according to the clinical cut-off point criterion) in this test were selected as a research sample of 30 people using a random sampling method. and they were placed in two study and control groups with 15 people in each group. after implementing a social phobia questionnaire on both control and study groups, the members of the study group participated in mindfulness training sessions for 8 sessions and 90 minutes each session. none of the members of the control group participated in mindfulness training sessions. at the end of the training course, the social phobia questionnaire was administered again to both groups. the data obtained from pre-test-post-test were analyzed by multivariate analysis of variance using spss-23 software. results: the results showed that mindfulness training reduced the  subscales of fear (p=0.001, f=25.80), (p=0.001, f=18.27) avoidance and physiological distress (p=0.001, f=21.96). conclusion: because mindfulness training is effective in reducing phobic signs and symptoms; this type of  training can be used to reduce the signs and symptoms of social phobia in adolescents.