فراترکیب نظریۀ تمدن‌سازی نهضتی (فرایند تمدن‌سازی اسلامی مبتنی بر رویکرد نهضت اسلامی و مقاومت اسلامی)

هدف این پژوهش بررسی و احصای نظریۀ تمدن‏سازی نهضت‏های اسلامی در خلال پژوهش‏های نگارنده است. دین، مکتب و حکومت اسلامی تمدن‏سازند. نهضت‏ها و مقاومت اسلامی امروزه نقش بسترسازی تمدن نوین اسلامی را ایفا می‏کنند. این پژوهش در پی مرور سوابق، استخراج و به‌کارگیری تجارب برای یکپارچه‏سازی و ارائهٔ راهبرد و اقدامات برای نظریه‏پردازی تمدن‏سازی نهضتی است. در این پژوهش، از روش فراترکیب در بخش کیفی و عرضهٔ رویکرد جامع از تحقیقات برای بازنگری و مرور نظام‌مند سوابق و کشف روابط جدید استفاده شده است و این روش قابلیت دستیابی به تجمیع داده‏های کیفی را فراهم می‏آورد. دغدغۀ این پژوهش تدوین و طراحی «نظریهٔ تمدن‌سازی نهضتی» با بررسی نظام‌مند و روشمند است. اصلی‏ترین سوال پژوهش این است که مهم‏ترین عوامل موثر در تمدن‌سازی نهضتی کدام‌اند؟ جامعهٔ آماری پژوهش شامل 20 عنوان مقالهٔ علمی پژوهشی نگارنده است که از سال‏ 1394 تا 1404 با موضوع مرتبط منتشر شده است. یافته‏های پژوهش در سه مسئلهٔ اساسی با پرسش از چیستی، چرایی و چگونگی در راستای خط‌مشی‏گذاری و عرضهٔ راهبرد احصا ارزیابی و تحلیل شده است. صورت‏بندی مفهومی و مهم‏ترین مولفه‏های نظریه عبارت‌اند از تفکر و اندیشه‌ورزی نهضتی، انسان نهضتی، دیپلماسی نهضتی، صبر، ایستادگی و مقاومت اسلامی، جنبش‏سازی انقلابیِ مردم‌پایه، تربیت و آموزش نهضت و نهضتی و رهبری نهضت و نهضتی. نتیجۀ بررسی صورت‌گرفته نشان داد فعالیت نهضتی و خدمات مستشاری تاثیر معنادار و شتاب‌بخش در تمدن‌سازی دارد و درنتیجه مقولۀ تمدن‌سازی نهضتی در قالب نظریه قابل طرح، عرضه و اجراست.

meta-analysis of the theory of movement civilization making (the process of islamic civilization-building based on the islamic movement and islamic resistance approach)

the purpose of this study is to examine and formulate the theory of civilization-building through islamic movements، based on the author's research. religion، islamic ideology، and islamic governance are viewed as inherently civilization-building entities. contemporary islamic movements and resistance efforts play a foundational role in laying the groundwork for a new islamic civilization. this research aims to review relevant literature، extract and apply historical experiences، and integrate them to propose strategies and actionable measures for theorizing movement-based civilization-building. in its qualitative phase، the study employs a meta-synthesis method، offering a comprehensive research approach for systematically reviewing and reassessing existing literature to uncover new relationships. this method facilitates the synthesis of qualitative data. the core objective of this research is the systematic development and design of a movement-based civilization-building theory. the main research question is: what are the most influential factors in movement-based civilization-building? the corpus under study comprises 20 scholarly articles authored by the researcher، published between 2015 and 2025 on related topics. the findings were evaluated and analyzed across three fundamental dimensions—pertaining to the essence (what)، the causes (why)، and the mechanisms (how)—to inform policy formulation and strategic development. the conceptual framework and principal components of the theory include: movement-based thought and intellectualism the movement-minded individual movement-oriented diplomacy patience، perseverance، and islamic resistance grassroots، people-based revolutionary mobilization movement-centric education and training movement leadership the results indicate that movement-based activities and strategic advisory services have a significant and accelerative impact on civilization-building. consequently، the concept of movement-based civilization-building can be coherently proposed، presented، and implemented as a formal theory.