نقش روحانیت در تمدن نوین اسلامی؛ حل تعارض میان رسالت دینی و مشارکت حکومتی در چهارچوب اندیشه امامین انقلاب

تمدن نوین اسلامی، به‌مثابه‌ آرمان غایی انقلاب اسلامی، بدون حضور نظام‌مند و هدفمند روحانیت در ساختار حکومت محقق نمی‌شود. مسئله اصلی این پژوهش، تبیین الگوی عملیاتی مشارکت روحانیان در حکومت است تا تعارض ظاهری میان رسالت ذاتی ایشان (هدایت، تعلیم و مرجعیت علمی) و مسئولیت‌های حکومتی (اجرا، نظارت و سیاست‌گذاری) را رفع کند. این مقاله با روش توصیفی-تحلیلی و با استناد به منابع فقهی، روایی، سیره معصومان (علیهم‌السلام) و اندیشه امامین انقلاب، به این پرسش پاسخ می‌دهد که دانش‌آموختگان حوزوی چگونه می‌توانند در ساختار حکومت مشارکت کنند، بدون آنکه رسالت دینی آنان تضعیف شود؟ یافته‌ها نشان می‌دهد محدودسازی وظایف روحانیت به ارشاد، با مبانی عقلی، آیات، روایات (توقیع شریف، خلفای پیامبر (ص) و خطبه شقشقیه)، و سیره معصومان (علیهم‌السلام) در تضاد است. تکامل دیدگاه امام خمینی (ره) از پرهیز اولیه تا وجوب حضور ضروری، و تاکید مقام معظم رهبری (قدس‌سره) بر حضور فعال اما محدود، حاکی از نبود تعارض ذاتی و ضرورت مشارکت حکومتی است؛ به‌شرط موقت و ضروری بودن حضور اجرایی. نتیجه پژوهش، الگوی سه‌لایه «راهبردی-دائمی»، «نظارتی-هدایتگری» و «اجرایی-موقتی» است که تعارض را رفع کرده و نقش محوری روحانیت در تمدن نوین اسلامی را تضمین می‌کند.

the role of the clergy in the new islamic civilization: resolving the tension between religious mission and governmental participation within the framework of the thought of the leaders of the islamic revolution

the new islamic civilization، as the ultimate ideal of the islamic revolution، cannot be realized without the systematic and purposeful presence of the clergy within the structure of governance. the central problem of this research is to explain an operational model for the participation of clerics in government in a way that resolves the apparent tension between their intrinsic religious mission (guidance، education، and scholarly authority) and governmental responsibilities (execution، supervision، and policymaking). using a descriptive–analytical method and drawing on jurisprudential and hadith sources، the conduct of the infallibles (peace be upon them)، and the thought of the two leaders of the islamic revolution، this article addresses the question of how seminary-educated scholars can participate in the structure of governance without weakening their religious mission. the findings indicate that restricting the duties of the clergy solely to religious guidance is inconsistent with rational foundations، qur'anic verses، narrations (including the noble tawqi'، the hadith of the prophet's successors، and the sermon of shaqshaqiyyah)، and the conduct of the infallibles (peace be upon them). the evolution of imam khomeini's (may god have mercy on him) view—from initial caution toward direct involvement to the necessity of essential presence—and the emphasis of the supreme leader (may his sanctity endure) on active yet limited participation indicate that there is no inherent contradiction and that governmental participation is necessary، provided that executive involvement remains temporary and based on necessity. the result of the research is a three‑layer model consisting of strategic–permanent، supervisory–guiding، and executive–temporary roles، which resolves the perceived tension and ensures the central role of the clergy in the realization of the new islamic civilization..