تحلیل تطبیقی انسان فردیت‌یافته در حکایت «دژ هوش‌ربا»ی مثنوی مولوی و نمایشنامه شاه لیر شکسپیر

ادبیات تطبیقی راهی علمی جهت شناخت انسان و پیوندهای ادبی ملل فراهم می‌کند. فرایند فردیت، نوعی پختگی و رشد روانی انسان‌ و شعر و نمایش نیز بیان درونیّات او است؛ از این‌رو ادبیّات و هنر با روان آدمی پیوندی دیرینه می‌یابند. مولوی و شکسپیر به‌عنوان ستارگان ادبیّات جهان، در خاستگاه اندیشۀ شرق و غرب آثاری بی‌نظیر آفریده‌اند. بررسی آثار، انطباق اندیشۀ فراگیر آن‌ها را با ویژگی‌های روان‌شناختی نشان می‌دهد. مولوی به‌ عنوان عارفی اندیشمند با هدف وحدت بشری، الگویی ناب برای انسان ‌فردیت‌یافته و به تعبیر عارفانۀ آن، انسان کامل در حکایت «دژ هوش‌ربا» ارائه می‌دهد. شکسپیر نیز در نمایشنامۀ شاه لیر، انسان را با نقش‌آفرینی خاص خود نشان می‌دهد. می‌توان گفت مولوی و شکسپیر، ساختمان مدور خویشتن‌یابی را به شکل تابلوی زیبای انسانی ترسیم می‌کنند. هدف مقالۀ حاضر که با روش تطبیقی تحلیلی انجام شده، بررسی فرایند فردیت در حکایت «دژ هوش‌ربا» و نمایشنامۀ شاه لیر است که ضمن واکاوی دو اثر، وجوه مشترک و بعضاً متفاوت آن‌ها آشکار می‌شود. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد در هر دو داستان، سفر رخ داده و سفر هر دو قهرمان نمادی از جست و جوی فردیت روانی آن‌ها است. درنهایت، شاهزادۀ کوچک و شاه‌لیر در عبور از گذرگاه دشوار خودآگاهی به ناخودآگاهی، روند فردیت‌ را می‌پیمایند، خویشتنِ خود را می‌یابند و به نقل از مولانا «زادۀ ثانی» می‌شوند.

a comparative study of the concept of individuated man in masnavi's hosh-raba fortress and shakespeare's king lear

from jung's point of view، the process of individuation is a kind of maturation and psychological development during which the center of personality shifts from i to the self. literature has a long-standing connection with the human psyche، and similar to dreams and myths، poetry and art are expressions of innermost human desires and aspirations. as a mystic thinker، with the purpose for human unity، molavi tries to offers a refined model for an individuated person in the story of hosh-roba fortress. in king lear، shakespeare too، portrays a man in a journey of inner progress. it can be said that both molavi and shakespeare portray the circular movement of self-discovery in the form of beautiful human pictures in these two works. in the present essay، an attempt is made to do a comparative analysis of the process of individuation in the story of hosh-roba fortress and king lear. the findings show that the journey of each one of the heroes is a symbolic representation of their psychological search for individuality during which the younger prince and king lear go through a difficult path in their journey from the conscious to the unconscious، experience an encounter with the unconscious forces، reach the final integration with the anima archetype and establish a connection with the hero's' consciousness in a way that، with the guidance of the wise old man، they put behind the inner shadows and outer personas and finally find their selves and، according to rumi، they are born again.