تاثیر سازمان‌دهی محیط بر خلوت کاربران در مکان‌های فرهنگی (بررسی موردی: باغ کتاب تهران)

مطالعات انسان و محیط نشان می دهد مطالعۀ فضای کالبدی مستلزم ملاحظۀ فعالیت ها در آن است. فضاهای فرهنگی به دلیل داشتن پتانسیل های مختلف که باعث بروز فعالیت های متنوعی می شود، از اهمیت ویژه ای برخوردار هستند، به همین جهت یافتن مهمترین مولفه های تاثیرگذار در طراحی فضاهای فرهنگی یکی از مهمترین مسائلی است که امروزه طراحان به دنبال آن هستند. به همین منظور در این پژوهش باغ کتاب تهران بعنوان یکی از نمونه های شاخص که دارای مولفه های فضایی مختلف است، انتخاب و مورد تحلیل قرار گرفت. بررسی روابط میان افراد در فضاهای فرهنگی در سازمان دهی فضایی آنها موثر است. خلوت یکی از رفتارهای اجتماعی است، تعیین کنندۀ فاصله و مرز میان افراد است و فرد می تواند به کمک آن بر روابط خود با دیگران نظارت و کنترل داشته باشد. ساز و کارهای دستیابی به خلوت در محیط کالبدی به وسیلۀ سازمان دهی مناسب محیط فراهم می شود و به طراحان کمک می کند تا بستری با فرصت های مکانی قابل گزینش را برای کاربر فراهم کند. پژوهش پیش رو ضمن شناسایی مولفه های تاثیرگذار بر خلوت در پی پاسخ به چگونگی تاثیر سازمان دهی محیط بر خلوت کاربران در مکان های فرهنگی مانند باغ کتاب تهران است. این تحقیق با استفاده از روش تلفیقی (کیفی-کمّی) به دنبال یافتن آن دسته از مولفه های سازماندهی محیطی موثر بر میزان خلوت گزینی کاربران در مکان های فرهنگی است. جهت رسیدن به این هدف با بهره‌گیری از مطالعات کتابخانه‌ای و رسیدن به اجماع نظری در مصاحبه با متخصصان حوزۀ معماری، مولفه‌های موثر سازمان دهی محیط بر خلوت کاربران استخراج شد که عبارتند از ارتباط و کنترل، هم‌پیوندی فضاها، تناسبات هندسی مسیرهای ارتباطی، خوانایی مسیرها، چشم‌انداز طبیعی و عمق فضا. سپس پرسشنامه‌ای بین کاربران تنظیم و توزیع شد و در تحلیل داده‌های پرسشنامه به‌روش همبستگی و تحلیل مسیر به تبیین مدل و استخراج سه چرخۀ عملکردی، کالبدی و رفتاری پرداخته شد. در مدل نهایی رابطۀ میان مولفه‌ها و میزان تاثیر آنها بر یکدیگر تحلیل و ارزیابی شده است. همچنین گردآوری اطلاعات بر مبنای مشاهدات میدانی با استفاده از منابع و نقشه های معتبر بوده و  استخراج و تحلیل داده ها توسط نرم افزار a – graph مدل یابی شاخه ای فضا مورد تحلیل قرار گرفت. نتایج حاصل مبتنی بر یافته های پژوهش نشان می دهند، بین مولفه های اثرگذار بر خلوت پذیری در فضاهای فرهنگی اختلاف معنادار وجود دارد، از دیدگاه کاربران، چیدمان و خوانایی فضا مهمترین معیار اثرگذار بر خلوت پذیری در فضاهای فرهنگی می باشد و پس از آن دعوت کنندگی، فضاهای شخصی و فضاهای چند منظوره جای دارند. 

the effect of environmental organization on users' privacy in cultural places (case study: tehran book garden)

human and environment studies show that the study of physical space requires consideration of activities in it. cultural spaces are of special importance due to having different potentials that cause various activities to occur. for this reason, finding the most important influential components in the design of cultural spaces is one of the most important issues that designers are looking for today. for this purpose, in this research, tehran’s book garden was selected and analyzed as one of the representative examples that has different spatial components. examining the relationships between people in cultural spaces is effective in their spatial organization. solitude is one of the social behaviors, it determines the distance and boundary between people, and with its help, a person can monitor and control her relationships with others. the mechanisms for achieving solitude in the physical environment are provided by proper organization of the environment and help designers to provide a platform with selectable spatial opportunities for the user.in addition to identifying the factors affecting privacy, the upcoming research seeks to answer how the organization of the environment affects the privacy of users in cultural places such as bagh kitab in tehran. this research, using the integrated method (qualitative-quantitative), seeks to find those environmental organization components that are effective on the level of seclusion of users in cultural places. in order to achieve this goal, by using library studies and reaching a theoretical consensus in interviews with experts in the field of architecture, the effective components of the organization of the environment on the privacy of users were extracted, which include communication and control, interconnection of spaces, geometric proportions of communication paths, legibility of paths. natural landscape and depth of space. then, a questionnaire was prepared and distributed among the users, and in the analysis of the questionnaire data, the method of correlation and path analysis was used to explain the model and extract three functional, physical and behavioral cycles. in the final model, the relationship between the components and their impact on each other has been analyzed and evaluated. also, data collection was based on field observations using reliable sources and maps, and data extraction and analysis was analyzed by a-graph space branch modeling software. the results based on the research findings show that there is a significant difference between the factors affecting solitude in cultural spaces. from the point of view of the users, the layout and readability of the space is the most important criterion affecting privacy in cultural spaces, followed by invitingness, personal spaces and multi-purpose spaces.