بررسی وضعیت شاخصهای تاب آوری شهری و تدوین عوامل موثر در ارتقای وضع موجود( مطالعه موردی: شهر شیراز)

با توجه به تحولات گستره و مسائل غیرقابل پیش بینی، همواره محیط‌های شهری با چالش‌ها و مخاطرات متنوعی روبه رو هستند. با توجه به این وضعیت، بایستی شهرها همواره آمادگی مقابله با انواع بحران‌ها را داشته باشند. بر همین اساس وضعیت تاب آوری آنها بسیار مهم است. تاب آوری شهری توانایی سیستم‌های شهری برای پاسخگویی به تنش ناشی از سوانح و بازسازی سریع پس از آن تعریف می‌شود. این موضوع در کلانشهرها به واسطه موقعیت، جمعیت و خدمات مختلف، دارای اهمیت بیشتری است. شهر شیراز نیز از این موضوع مستثنی نیست. بنابراین برنامه ریزی برای بهبود تاب آوری این شهر، در مرحله اول نیازمند شناخت جامع از وضعیت تاب آوری آن دارد که در این پژوهش به عنوان هدف مورد تاکید است. روش پژوهش توصیفی-تحلیلی و گردآوری داده‌ها از طریق روش پیمایشی است. ابزار گردآوری داده‌ها پرسش نامه بوده است. روایی آن از طریق جامعه نخبگان تایید و پایایی آن نیز با استفاده از ضریب کرونباخ بیشتر از 75/0 تایید شد. جامعه آماری پژوهش را متخصصان حوزه مدیریت و برنامه ریزی شهری تشکیل داده‌اند. تعداد 110 پرسش نامه در سطح نمونه توزیع شده که از مجموع فرم‌های توزیع شده، 103 پرسش نامه تکمیل شد. نتیجه نشان داد وضعیت تاب آوری اقتصادی، اجتماعی، زیست محیطی و کالبدی شهر شیراز در سطح کمتر از 05/0 معنادار و از وضعیت مناسبی برخوردار نیست. بر اساس نتایج آماری، بهترین وضعیت مربوط به شاخص تعلق اجتماعی با میانگین 148/3 بوده و مابقی شاخص‌های تاب آوری شامل مشارکت اجتماعی، آسیب پذیری اقتصادی، رفاه اقتصادی، بهداشت محیط، زیرساخت‌های شهری، کیفیت مسکن و بافت شهری در وضعیت ضعیفی شناخته شده‌اند و نیازمند توجه و ارتقاء دارند. نتایج بخش مدلسازی تاثیر عوامل مختلف در ارتقاء و بهبود وضع موجود تاب آوری شهر شیراز نیز نشان داد که 17 عامل در این زمینه تاثیرگذار هستند. در این زمینه بیشترین نقش را تاثیر را دو عامل استحکام سازی ابنیه موجود از طریق مرمت کالبد و تحکیم پی با تبیین 99/0 و ارتقا و متنوع سازی مشاغل خرد با تبیین 86/0 دارند. در مجموع وضعیت تاب آوری شهر شیراز مناسب نیست، اما برخی عوامل و اقدامات می‌توانند این شرایط را تغییر دهند. این عوامل شامل بخش‌های مختلف اقتصادی، اجتماعی، کالبدی و مدیریتی شهر شیراز است. در واقع نمی‌توان به صورت تک بعدی، انتظار ارتقاء تاب آوری این شهر متصور بود.

examining the status of urban resilience indicators and formulating factors for improving the current situation (case study: shiraz city)

introduction: urbanization, as a social and economic phenomenon, has undergone significanttransformations. with its expansion, numerous challenges such as congestion, crime, economicstagnation, and air pollution have emerged. in this context, urban management and the adoption ofappropriate strategies have gained paramount importance. one of the key approaches is the concept ofurban resilience, which refers to a city's ability to withstand crises and recover swiftly. resilience is notonly associated with natural hazards but also with human-induced crises. shiraz, as one of iran’shistorical metropolises, faces multiple risks. therefore, understanding and enhancing the city's resilienceacross social, economic, physical, and environmental dimensions is crucial for sustainable planning andreducing vulnerability. this study examines the indicators of urban resilience in shiraz and explores thefactors contributing to its improvement.methodology: this applied study follows a descriptive-analytical methodology with a mixedquantitative-qualitative approach. data was collected through surveys using questionnaires, targetingexperts in urban management and planning. due to the lack of accessible statistical data, the snowballsampling method identified 110 experts, with 103 completing the questionnaire. validity was confirmedby experts, and reliability was ensured with a cronbach’s alpha above 0.75. data analysis wasconducted using spss, while amos software applied structural equation modeling to assess resiliencefactors. additionally, interviews with 10 urban experts provided further insights, analyzed throughcontent analysis.results: the resilience of shiraz was analyzed across social, economic, and environmental dimensions.social resilience, assessed through social belonging and participation, showed weaknesses in urbandevelopment group membership, place attachment, and ethnic attachment, while participation indecision-making and public initiatives was also low. economic resilience, examined throughcommercial and production capacity, indicated moderate stability, but factors like public assetvulnerability, insurance coverage, and risk reduction investment were weak. environmental resilience,measured through environmental threats and public health, revealed high natural hazard frequency andflood risk, while urban cleanliness was notably poor. expert interviews identified 17 key factors forenhancing resilience, including citizen participation, social capital, tourism infrastructure, and serviceaccessibility. these factors were validated through confirmatory factor analysis in amos software, witha factor loading of 0.69, confirming their significance. overall, the study highlights the urgent need forstrategic planning to improve resilience across social, economic, and environmental sectors in shiraz.conclusion: the findings indicate that shiraz lacks adequate urban resilience. except for socialbelonging, other indicators, including economic, social, environmental, and physical factors, are in poorcondition. key issues such as low citizen participation, weak economic stability, environmentalpollution, poor housing quality, and inadequate urban infrastructure significantly impact resilience.addressing these challenges requires enhancing social capital, increasing economic opportunities,reinforcing urban structures, and improving environmental sustainability. the results align with previousstudies, emphasizing the need for strategic planning and policy implementation to strengthen resiliencein shiraz.