ارزیابی شاخص‌های کالبدی سپهرهای خصوصی در شکل‌گیری مرز-فضاهای خاکستری؛ نمونه موردی منطقه 22 تهران

در دوره معاصر، مرزخاکستری یا مرز-فضاهای خاکستری، دسته‌ای از فضاهای بینابینی بوده که بدلیل ماهیت وجودی آن‌ها، کمتر مورد توجه قرار گرفته‌اند. از آنجاکه میزان امکان رمزگشایی یک فضا به توانایی خوانش از آن فضا بستگی دارد، شناخت عوامل کالبدی تاثیرگذار در کشف مرزهای بینابین معماری و شهر، میسر نخواهد بود مگر با شناخت عناصر تشکیل دهنده‌ی شکل و گونه‌های تشکیل دهنده فرم شهری، نحوه شکل گیری سیستم فضاهای عمومی و خصوصی، بررسی وضعیت فضاهای همگن و ناهمگن، فضاهای مربوط به حرکت و مکث که همگی در شکل‌دهی مرز-فضاهای خاکستری حائز اهمیت هستند. پژوهش حاضر با هدف شناسایی، ارزیابی و تدوین معیارها و عوامل و شاخص‌های تاثیرگذار در پیدایش این دسته فضاها در منطقه 22 شهر تهران صورت گرفته که با توجه به گونه‌های کالبدی موجود، در 6 محدوده منتخب، بررسی‌ها انجام شده است. رویکرد استفاده شده در این پژوهش از ترکیب روش‌های کیفی و کمی به صورت تو در تو، برای ارزیابی امکان شکل‌گیری مرز-فضاهای خاکستری استفاده میشود. بدین منظور در گام اول، به منظور انتخاب موضوع مورد مطالعه از ابزار تحلیل محتوی اسناد، مشاهدات میدانی و طرح پرسش‌نامه استفاده شده است. سپس چهار معیار، دسترسی، نوع مرز، شرایط مالکیت و تنوع کاربری، شناسایی، و تحلیل این شاخص‌ها با استفاده از نرم افزارsocnetv صورت گرفته و در نهایت مقایسه‌ای تطبیقی و توصیفی، میان مشاهدات، ادبیات جهانی و تحلیل‌های صورت گرفته در نرم‌افراز، جهت ارزیابی شاخص‌های موثر انجام گرفت. نتایج پژوهش نشان داد؛ اهمیت فضاهایی با مالکیت خصوصیِ عمومی شده(یا مالکیت عمومیِ خصوصی شده) در پیدایش مرزهای خاکستری بیش از فضاهایی با مالکیت خصوصی یا عمومیِ صرف است. همچنین در ساختمان‌هایی با شاخصه‌های کالبدی فرم آزاد و مرزهای نرم و غیرقابل پیش‌بینی، میتوان شاهد شکل‌گیری فضاهای خاکستری قوی‌تری بود. در این میان، نقش دسترسی و نحوه ارتباط نقاط و فضاهای موجود، به طور اخص به صورت پیاده، در شکل‌گیری تعاملات و مشارکت در این فضاها حایز اهمیت است.   

evaluation of physical indicators of private properties in the formation of gray boundaries -spaces; a case study of district no.22 of tehran

introduction: in the contemporary era, the gray boundaries or boundary of gray spaces, are a group of in-between spaces that have not received enough attention due to the nature of their existence. since the extent of interpretation of a space requires potential ability and knowledge of that particular space, understanding physical factors influencing the acknowledgment of in-between boundaries between city and buildings, would not be possible unless the components forming the shape and type of urban morphology are appreciated. also, how public and private spaces are formed, (examining) the status of homogeneous and heterogeneous spaces, and spaces related to movement and pause, are all effective in forming boundaries of gray spaces. the object of this study was to recognize, evaluate, and compile the criteria and factors that led to the emergence of gray spaces in district no.22 of tehran, and compare them to six randomly selected regions in tehran. methodology: the approach used in this research is the combination of qualitative and quantitative methods in an embedded/nested manner to evaluate the possibility of gray space-boundary formation. for this purpose, the subject of our study was picked and carried out using (tools like) existing documents, field observations, and the design of questionnaire forms. results: then, four factors of access, type of boundary, ownership status, and occupancy variation were identified. the analysis of obtained data was carried out by use of socnetv software. finally, a comparative-descriptive correlation between observations, universal literature, and outcomes from data analysis resulted in the direction of the effective indicator.conclusion: the research results show; that public spaces with private ownership (or privatized public property) contribute more to the formation of gray boundaries compared to what private or public spaces do. furthermore, the formation of gray boundaries is intensified by free-form buildings with physical characteristics and unpredictable soft boundaries. in the meantime, the role of access and the way to connect existing points and spaces, especially for pedestrians, is important in the formation of interactions and participation in these spaces