شاخص‌های ارزیابی واحدهای پژوهشی حوزه فرهنگ: ارائه چارچوبی نوین

فرهنگ به دلیل گستردگی مولفه‌ها و ظرفیت بالای ثبات و تغییر، به یکی از کانونی‌ترین مفاهیم در سیاست‌گذاری عمومی تبدیل شده و نمود بارز آن در «چرخش فرهنگی» قابل‌مشاهده است که بر تاثیرگذاری فرهنگ بر حوزه‌های اجتماعی، اقتصادی و سیاسی تاکید دارد. با این حال، فقدان چارچوبی استاندارد و جامع برای ارزیابی واحدهای پژوهشی حوزۀ فرهنگ در جمهوری اسلامی ایران، به‌عنوان بازوی کلیدی تولید دانش فرهنگی و جریان‌سازی در عرصه سیاست‌گذاری، منجر به پراکندگی فعالیت‌ها، موازی‌کاری، ناکارآمدی در تخصیص منابع و عدم تحقق کامل ظرفیت این واحدها در پاسخ‌گویی به نیازهای نظام حکمرانی فرهنگی شده است. این پژوهش با هدف ارائه چارچوبی نوین برای ارزیابی عملکرد این واحدها، با رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمون، داده‌های حاصل از مصاحبه‌های نیمه‌ساخت‌یافته با 11 نفر از نخبگان و مدیران پژوهشی کشور را تحلیل کرده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که شاخص‌های ارزیابی واحدهای پژوهشی حوزه فرهنگ در چهار دسته اصلی شامل شاخص‌های فردمحور (مانند شایستگی و تعهد پژوهشگران)، کمّی (مانند تعداد مقالات و گزارش‌های سیاستی)، فرهنگی (مانند انطباق با مبانی اسلامی-ایرانی و جریان‌سازی فرهنگی) و عمومی (مانند کارایی مدیریتی و مالی) طبقه‌بندی می‌شوند. طراحی این شاخص‌ها باید با توجه به اساس‌نامه واحد پژوهشی، زمان تاسیس، پرهیز از کلی‌گویی و توازن بین معیارهای کمی و کیفی انجام شود. برای ارتقای این واحدها، تقویت ارتباط با نهادهای سیاست‌گذار و مجری، ایجاد سازمان بالادستی هماهنگ‌کننده برای کاهش موازی‌کاری، تاسیس دبیرخانه پژوهشی در نهادهای فرهنگی و پیوند نظام‌مند با دانشگاه‌ها پیشنهاد شده است. این پژوهش با احصای مسائل کلیدی مانند ضعف در مسئله‌شناسی فرهنگی، پراکندگی ساختاری و دوری از نهادهای تصمیم‌گیر و ارائه راهکارهایی نظیر تخصصی‌سازی واحدها و چابک‌سازی نظام پژوهش، گامی در جهت بهینه‌سازی نظام حکمرانی فرهنگی برمی‌دارد. یافته‌ها می‌توانند به‌عنوان مبنایی برای سیاست‌گذاری در نهادهایی مانند وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و شورای عالی انقلاب فرهنگی مورد استفاده قرار گیرند.

evaluation indicators for research units in the field of culture:providing a new framework

the position of research units is the arm of policy-making and implementing institutions, and this important mission in the field of culture is doubly important given their connection to people’s daily lives and their sustainable and long-term effects. therefore, evaluating these research units is essential, and this requires accurate and workable indicators. the aim of the present study is to achieve a general framework of indicators in evaluating research units in the field of culture, in which the requirements for promoting these research units and the association of the cultural research system with cultural governance are considered. the approach of this study is qualitative and the method of its implementation is content analysis, the data of which were collected through semi-structured interviews. according to the results of the study, the evaluation indicators of research units in the field of culture include individual-oriented, quantitative, cultural and general indicators, which should be considered in their design in terms of the statute of the research unit, the time of its establishment, avoiding generality, and paying simultaneous attention to quantitative and qualitative indicators. also, in order to promote research units in the field of culture, attention should be paid to the status of these units, their proximity to policy-making and implementing institutions, the need for a coordinating organization to increase synergy and reduce parallel work in the field of cultural research, the existence of a research secretariat in cultural organizations, and connections to universities, etc.