روندهای موضوعی مطالعات آینده‌پژوهی در متون فارسی: تحلیل ساختار مفهومی

هدف: این پژوهش قصددارد که ساختار علمی حوزه آینده‌پژوهی را از سال 1378 تا 1402 با استفاده از تکنیک‌های کتابسنجی ارائه کند تا خوشه‌های اصلی پژوهشی را شناسایی کرده و موضوعات کلیدی در هر خوشه، مسیر تحول خوشه‌ها در این حوزه و شکاف‌های موجود بین حوزه‌های پژوهشی را ارائه دهد. روش: با استفاده از فنون کتابسنجی و تحل هم‌رخدادی واژگان تعداد 690 مدرک از پایگاه استنادی پایش علم و فناروی جهان اسلام(isc) استخرج گردید تا روند پژوهش‌های مربوط به آینده‌پژوهی در بازه زمانی 25 سال گذشته را شناسایی کند. از تحلیل خوشه‌ای و نمودار راهبردی برای ترسیم ساختاری مفهومی پژوهش‌های حوزه آینده‌پژوهی استفاده شده است.یافته‌ها: یازده خوشه در حوزه آینده‌پژوهی شامل: مبانی آینده‌نگاری (1)، آینده‌نگری و مهدویت (2)، روش‌ها و فنون آینده‌پژوهی (3)، آینده‌نگری در شهرسازی (4)، پیشران‌های حکمرانی شهری (5)، سناریوسازی و رسانه (6)، آینده‌نگری و امنیت ملی (7)، آینده‌پژوهی در آموزش عالی (8)، آینده‌پژوهی و امنیت (9)، سناریونگاری (10)، برنامه‌ریزی و توسعه روستایی (11)، شناسایی شدند. علاوه‌براین، با تحلیل محتوای مقالات، موضوعات نوظهور در حوزه آینده‌پژوهی شناسایی شدند. نتیجه‌گیری: نتایج پژوهش به پژوهشگران کمک خواهد کرد تا درک جامعی از مفهوم آینده‌پژوهی داشته و محورهای آینده پژوهش در این حوزه را شناسایی کنند.

thematic trends of future studies in persian texts: analysis of conceptual structure

objective: this study aims to present the scientific structure of the field of futures studies from 1999 to 2023 using bibliometric techniques to identify the main research clusters, key topics in each cluster, the trajectory of the clusters' evolution, and the gaps between research areas.method: this study was conducted using bibliometric and co-occurrence analysis techniques. a total of 690 documents were extracted from the islamic world science & technology monitoring and citation institute(isc) to identify research trends in futures studies over the specified period. cluster analysis and strategic diagrams were used to conceptualize the structure of research in the field of futures studies.findings: eleven clusters in the field of futures studies were identified, including: fundamentals of foresight (1), foresight and mahdism (2), methods and techniques of futures studies (3), foresight in urban planning (4), drivers of urban governance (5), scenario building and media (6), foresight and national security (7), futures studies in higher education (8), futures studies and security (9), scenario writing (10), and rural planning and development (11). additionally, emerging topics in futures studies were identified through content analysis of articles published over the past 25 years.conclusion: the results of this study can help provide a comprehensive understanding of the current research domains and offer guidelines for researchers to initiate new studies. this paper will help researchers gain a comprehensive understanding of the concept of futures studies and identify potential areas for future research.