مولفه های تمدن اسلامی بر اساس سیر تاریخی نزول داستان حضرت نوح(ع) در قرآن کریم

از آنجا که در تعالیم انبیای الهی زیرساخت‌های پیدایش و شکل‌گیری تمدن وجود دارد، بررسی قصص قرآنی از مهم‌ترین منابع کشف این زیرساخت‌هاست. می‌توان با تحلیل این قصص، برخی از مشکلات جوامع بشری امروز را حل کرد و به برخی از مولفه‌های تمدن اسلامی پی برد. ولی با توجه به این مطلب که آیات و سور قرآن در شرایط تاریخی خاصی نزول یافته و قصص قرآن نیز از این امر مستثنی نیست، هر بار بخشی از داستان انبیا که متناسب با دعوت پیامبر اسلام بوده، در خلال سور بیان شده است. ازاین‌رو این مقاله با سبک تفسیر تنزیلی‌موضوعی و با روش توصیفی‌تحلیلی و کتابخانه‌ای درصدد پاسخگویی به این مسئله است که کدام مولفه‌ها و چه بخش‌هایی از داستان حضرت نوح (ع) در چه شرایط مکانی و زمانی در سور مختلف نازل شده است و وجه ارتباطی میان قسمت مذکورِ قصه با دیگر آیات سوره که داستان در آن ذکر شده، چیست؟ همچنین این متناسب‌سازی میان شرایط با محدودۀ قصۀ حضرت نوح (ع)، بیانگر کدام‌یک از مولفه‌های تمدن اسلامی است؟ کاربست این شیوۀ مطالعاتی در این داستان، بیانگر این نکته است که قصص قرآنی هم‌راستا با هدف سوره و شرایط گوناگون زندگی پیامبر (ص) و مسلمانان و دشمنان اسلام نازل شده است. تمامی بخش‌های داستان حضرت نوح (ع) در قرآن در سور مکی بیان شده است و ولایت‌پذیری خدا و فرستادگانش، دعا، تقوا، انذار و تبشبر، شکیبایی در مواجهه با امتحانات متعدد، حاکمیت مستضعفان، اقتدار صنعتی و اقتصادی، توکل به خدا و جهاد تبیین هجرت از مولفه‌های تمدن اسلامی است که از این داستان برداشت می‌شود.

components of islamic civilization based on the historical process of the revelation of the story of prophet noah (pbuh) in the holy qur’an

since the teachings of the divine prophets contain the foundations for the emergence and formation of civilization, the study of qur’anic narratives serves as one of the most important sources for uncovering these foundations. through an analysis of these stories, it is possible to address some of the problems of contemporary societies and to identify certain components of islamic civilization. however, as the verses and chapters of the qur’an were revealed under specific historical circumstances-and the narratives of the prophets are no exception-different portions of these stories, relevant to the mission of the prophet of islam, were revealed within various chapters. accordingly, this article, employing a thematic–tanzīlī exegetical style and using a descriptive-analytical and library-based method, seeks to answer the following question: which components and which sections of the story of prophet noah (pbuh) were revealed under what spatial and temporal circumstances, and what is the relationship between the mentioned segment of the narrative and the surrounding verses of the chapter in which it occurs? furthermore, how does this contextualization between circumstances and the story of prophet noah (pbuh) reflect the components of islamic civilization? the application of this exegetical approach to the story reveals that qur’anic narratives were revealed in harmony with the overarching objectives of each chapter as well as the various conditions of the life of the prophet (pbuh), the muslims, and the opponents of islam. all parts of the story of prophet noah (pbuh) appear in meccan chapters, and from them the following components of islamic civilization can be derived: loyalty to god and his messengers, prayer, piety, warning and glad tidings, patience in the face of repeated trials, the empowerment of the oppressed, industrial and economic strength, trust in god, and explanatory jihad through migration.