نقد انسان اقتصادی با نگاهی به فقه

زمینه و هدف: انسان اقتصادی از موضوعات مهم اقتصاد لیبرال کلاسیک است که محل بحث و اختلاف نظر است. بر همین اساس، هدف مقاله حاضر، بررسی این سوال است که مولفه‌های انسان اقتصادی چیست؛ و از منظر فقهی چه نقدهایی به مفهوم انسان اقتصادی وارد است.مواد و روش‌ها: مقاله حاضر توصیفی تحلیلی است. مواد و داده‌ها نیز کیفی است و از فیش‌برداری در گردآوری مطالب و داده‌ها استفاده‌ شده است.ملاحظات اخلاقی: در این مقاله، اصالت متون، صداقت و امانت‌داری رعایت شده است.یافته‌ها: یافته‌ها نشان داد کسب منفعت شخصی، لذت‌گرایی و محاسبه‌گر و عقلایی بودن، از مهمترین ویژگی‌های انسان اقتصادی است. به مولفه های مورد اشاره نقدهایی وارد است؛ از جمله اینکه، انسان صرفاً درصدد کسب منفعت شخص نیست؛ بلکه دارای امیالی در راستای کسب منفعت جمعی نیز می‌باشدکه در مفهوم انسان اقتصادی نادیده گرفته شده است. علاوه بر این، انسان صرفاً لذت‌گرا نبوده و دارای ابعاد روحی نیز می‌باشد و در نهایت اینکه محاسبه‌گرایی انسان، مطلق نبوده و با محدودیت‌هایی مواجه است که امکان بهترین انتخاب را از وی سلب می‌کند.  از منظر فقهی نیز دو اصل استفاده بهینه از امکانات در راستای لذت توامان مادی و معنوی و ایجاد منعفت و خیر عمومی به نحوی که عدالت برقرار شود مهمترین ویژگی‌های انسان اقتصادی است.نتیجه: در بینش اسلامی، بر خلاف اندیشه غربی که تنها به لذت‌طلبی و کام جویی مادی حداکثری می‌اندیشد، هدف نهایی رسیدن به سعادت حقیقی کمال مطلوب و قرب الهی است. به نظر لازم است در مولفه‌های انسان اقتصادی در معنای لیبرال کلاسیک آن تغییر صورت گیرد.

economic human components and its evaluation from a jurisprudential point of view

background and purpose: the economic man is one of the important subjects of classical liberal economics, which is the subject of debate and disagreement. based on this, the aim of this article is to examine the question of what are the components of economic man and what are the criticisms of the concept of economic man from the point of view of jurisprudence.materials and methods: this article is descriptive and analytical. materials and data are also qualitative and data collection was used to collect materials and data.ethical considerations: in this article, the originality of the texts, honesty and trustworthiness are observed.findings: the findings showed that personal gain, hedonism, calculation and rationality are the most important characteristics of an economic person. criticisms have been added to the mentioned components, such as the fact that man is not only trying to gain personal benefit, man is not only hedonistic and has spiritual dimensions as well, and finally, human calculation is not absolute and faces limitations that deny the possibility of making the best choice. from the point of view of jurisprudence, the two principles of optimal use of facilities in the direction of both material and spiritual pleasure and creation of public welfare in such a way that justice is established are the most important characteristics of economic man.conclusion: in the islamic vision, unlike the western thought, which only thinks about hedonism and maximum materialistic pursuit, the ultimate goal is to achieve true happiness, desirable perfection and closeness to god. it seems necessary to change the components of economic man in its classical liberal sense.