ارث اقاله (مطالعه تطبیقی در فقه امامیه، حقوق ایران و فقه اهل سنت)

اقاله به معنای برهم زدن معامله با توافق طرفین است (تفاسخ). قانون مدنی ایران در خصوص مسئله به ارث رسیدن اقاله حکم صریحی ندارد. در بین نویسندگان نیز، این موضوع یا مطرح نشده و یا طرح آن همراه با اختلاف و تردید بوده است. فقها و حقوقدانانی که این موضوع را مورد بررسی قرار داده‌اند به دو گروه تقسیم می‌شوند: گروهی اقاله را قابل انتقال به بازماندگان می‌دانند و گروه دیگر، این اجازه را به ورثه نمی‌دهند که قرارداد مورث خویش را اقاله نمایند. دسته نخست معتقدند اقاله در زمره حقوق است و همچون سایر اموال و حقوق مورث، به وارث او انتقال می‌یابد. در حالی که گروه دوم اقاله را در زمره احکام آورده و انتقال آن به ورثه را جایز نمی‌دانند. اتخاذ این موضع در فقه امامیه و تبعاً نزد برخی حقوقدانان ایرانی، تنها راه حل مساله نبوده و در فقه اهل سنت این مبنا مطرح شده است که «اموال» متوفی به ورثه می رسد، لیکن اراده و خواست او قابل انتقال به وراث نیست. اقاله از آن جهت که وابسته به اراده و خواست مورث است قابلیت توارث ندارد. پژوهش حاضر با شیوه توصیفی تحلیلی انجام گرفته و بررسی نظرات و ادله ارائه شده و ارزیابی آنها نشان می‌دهد که اقاله به لحاظ ساختار و ماهیت دارای جنبه حکمی نبوده و قابل انتقال به وارث است. در مورد مقررات حاکم بر روابط قراردادی، اصل این است که اشخاص می‌توانند برخلاف آن‌ها تراضی کنند و آثار و پیامدهای ناشی از چنین مقرراتی را جزئاً یا کلاً نادیده بگیرند. بر مبنای وجود چنین اصلی، مصادیق مردد میان حق و حکم را می‌توان به حقوق ملحق نمود.

inheritance of dissolution (a comparative study in imamiyyah jurisprudence, iranian law and sunni jurisprudence)

iran’s civil code does not have an explicit ruling regarding the issue of inheritance of dissolution. among the authors, this issue has either not been raised or its proposal has been accompanied by controversy and doubt. the jurists who have examined this issue are divided into two groups: one group considers the contract transferable to the heirs, and the other group does not allow the heirs to cancel the contract of their heirs. the first group believes that dissolution is one of the rights and like other properties and rights of an heir, it is transferred to his/her heir while the second group includes dissolution among the rulings and do not consider it permissible to transfer it to the heirs. the present research was carried out with a descriptive analytical method and the review of the opinions and evidences presented and their evaluation shows that the dissolution does not have a judicial aspect in terms of its structure and nature and can be transferred to the heir. regarding the regulations governing contractual relationships, especially those relationships that are in the realm of private law, the principle is that individuals can agree against them and ignore the effects and consequences of such regulations partially or completely. on the basis of the existence of such a principle, the ambiguous cases between the right and the verdict can be added to the rights. in addition, the principle of transferability of contract effects to heirs can confirm and reinforce the above result.