قرائت جرم شناختی از ماده 18 قانون مجازات در خصوص الزام به توجیه حبس بیش از حداقل با تاکید بر حبس‌زدایی

زمینه و هدف: در جوامع بشری، حبس یک ضرورت بوده و بنابر توصیۀ کارشناسان جهانی، تا پیش‌بینی جایگزین مناسب‌تر، بشریت ناگزیر از استفاده از آن است. هرچند این الزام در جرائم مهم ضروری به نظر می‌رسد؛ اما در غالب جرائم، در راس ضمانت اجراهایِ حقوق کیفری قرار گرفته و لذا نقدهای بسیار به خود دیده است.روش: پژوهش حاضر کیفی و به لحاظ هدف، کاربردی و از نظر گردآوری اطلاعات به روش اسنادی و مطالعۀ اسناد بین‌المللی و منابع مرتبط با موضوع انجام شده است. اطلاعات به‌دست‌آمده به‌صورت توصیفی تحلیلی با استفاده از منابع کتابخانه‌ای مورد تجزیه‌وتحلیل قرار گرفته است.یافته‌ها: یکی از دلایل مهم افزایش جمعیت کیفری زندان، توسل قضات به مجازات حبس و عدم توجیه چرایی تعیین حبس بیش از حداقل است. این نوع اقدام، هزینه‌های انسانی، اقتصادی و بهداشتی فراوان و غیرقابل جبرانی به زندانی، خانواده وی و نیز نظام عدالت کیفری تحمیل می‌کند. ازجمله راهکار منطقی مواجهه با این حبس­گرایی، الزام مقام قضایی به توجیه و تبیین چرایی تعیین مدت حبس ببیش از حد ضرورت، یعنی بیش از حداقل حبسِ تعیینی قانون‌گذار است. حداقل حبس از حکمت تقنینی برخوردار است. قدم نهادن فراتر از این حداقلِ دارای حکمت مستلزم دلیل‌آوری است. بر این اساس، قاضی نمی‌تواند حبس بیش از حداقل تعیین کند مگر اینکه ضرورت آن را بر اساس معیارهای عینی تبیین کند.نتایج: علی‌رغم تبعات منفی بسیار در گستردگی مجازات حبس و نقش موثر اصل تعیین حداقل حبس (به‌عنوان تاسیس جدیدی) در کاهش جمعیت کیفری زندان‌ها، اما حرکت به‌سوی سیاست‌های حبس­زدایی مطابق با سیاست‌های کلی قضایی و هرگونه بازنگری در قوانین موجود با هدف کاستن از جمعیت زندان‌ها، مستلزم انجام مطالعات دقیق و مبتنی بر آمار و اطلاعات دقیق، ضابطه و مدیریت همه‌جانبه است، چراکه در غیر این صورت در زمانی نه‌چندان دور با چالش بزرگ‌تر و بحران جدیدتری مواجه خواهیم شد.

a criminological interpretation of article 18 of the penal code regarding the obligation to justify imprisonment beyond the minimum, with emphasis on decriminalization

abstract background and objective: in human societies, imprisonment is a necessity, and according to the recommendations of global experts, humanity is compelled to use it until a more suitable alternative is devised. although this obligation seems necessary for major crimes, it has been placed at the forefront of criminal law sanctions in most offenses, and thus has received much criticism.method: the present research is qualitative and, in terms of purpose, applied. in terms of data collection, it was conducted using documentary methods and the study of international documents and sources related to the topic. the data obtained were analyzed descriptively and analytically using library resources.findings: one of the important reasons for the increase in the prison population is the recourse of judges to imprisonment and the failure to justify why imprisonment is determined to be more than the minimum. this type of action imposes enormous and irreparable human, economic, and health costs on the prisoner, his family, and the criminal justice system. one of the logical solutions to deal with this imprisonment is to oblige the judicial authority to justify and explain why the term of imprisonment is determined to be more than necessary, that is, more than the minimum imprisonment determined by the legislator. the minimum imprisonment has legislative wisdom. stepping beyond this minimum with wisdom requires reasoning. accordingly, the judge cannot impose imprisonment beyond the minimum unless he explains its necessity based on objective criteria.results: despite the very negative consequences of the extent of imprisonment and the effective role of the principle of determining the minimum imprisonment (as a new establishment) in reducing the prison population, moving towards decriminalization policies in accordance with the general judicial policies and any revision of existing laws with the aim of reducing the prison population requires conducting careful studies based on accurate statistics and information, criteria, and comprehensive management, because otherwise, in the not-too-distant future, we will face a bigger challenge and a new crisis.