مبانی فلسفی و زبان شناختی تعامل قرآن با فرهنگ زمانه از نگاه مستشرقان و اندیشمندان مسلمان

مسئله «تعامل قرآن با فرهنگ زمانه» از مباحث بنیادین در مطالعات قرآنی معاصر است که درباره نسبت میان وحی الهی و بافت تاریخی و فرهنگی عصر نزول بحث می‌کند. مستشرقان با تکیه بر مبانی معرفتی انسان‌گرایانه و روش نقد تاریخی، قرآن را متنی بشری و فرهنگی دانسته‌اند که از محیط دینی و اجتماعی عربستان تاثیر پذیرفته است. درمقابل، اندیشمندان مسلمان، هرچند بر ضرورت توجه به زمینه‌های تاریخی و زبانی نزول تاکید دارند، اما وحی قرآنی را حقیقتی الهی و فراتاریخی می‌دانند که ضمن تعامل با فرهنگ، آن را اصلاح و هدایت می‌کند.پژوهش حاضر با روش تحلیلی-تطبیقی و بر پایه منابع اصلی مستشرقان و متفکران مسلمان، به بررسی مبانی معرفت‌شناختی، هستی‌شناختی و روش‌شناختی دو جریان پرداخته است. یافته‌ها نشان می‌دهد که در اندیشه مستشرقان، وحی محصول ذهن و فرهنگ پیامبر است، درحالی‌که در اندیشه اسلامی، وحی ارتباطی آگاهانه و مصون از خطاست که در ظرف زبان و فرهنگ تحقق یافته ولی از آن متاثر نشده است.درنهایت، با تحلیل تطبیقی دو رویکرد، نتیجه گرفته می‌شود که تفاوت اصلی در تعریف ماهیت وحی و نقش فرهنگ در فرآیند نزول است. مستشرقان، تعامل را به‌معنای تاثیرپذیری قرآن از فرهنگ می‌فهمند، اما اندیشمندان مسلمان، آن را به‌معنای «تفهیم حکیمانه وحی در بستر فرهنگ» می‌دانند. درنهایت، نظریه «تعامل هدایتگر وحی» را به‌عنوان چهارچوب تلفیقی و متوازن میان تاریخ‌مندی زبان و فراتاریخی بودن معنا پیشنهاد می‌کند.

evaluation of the philosophical and linguistic foundations of the interaction of the quran with contemporary culture from the perspective of orientalists and muslim scholars

the theory of the interaction of the quran with the culture of the time is one of the fundamental topics in contemporary quranic studies, which discusses the relationship between divine revelation and the historical and cultural context of the era of revelation.orientalists, relying on humanistic epistemological foundations and the method of historical criticism, have considered the quran to be a human and cultural text that was influenced by the religious and social environment of saudi arabia.in contrast, muslim scholars, although they emphasize the necessity of paying attention to the historical and linguistic contexts of revelation, consider quranic revelation to be a divine and transhistorical truth that, while interacting with culture, corrects and guides it.the present study, using an analytical-comparative method and based on the main sources of orientalists and muslim thinkers, examines the epistemological, ontological, and methodological foundations of the two movements.finally, by comparative analysis of the two approaches, it is concluded that the main difference is in the definition of the nature of revelation and the role of culture in the process of revelation. orientalists understand interaction as the influence of the quran on culture, but muslim scholars understand it as the wise understanding of revelation in the context of culture.finally, he proposes the theory of directed interaction of revelation as a framework for integrating and balancing the historicity of language and the transhistoricity of meaning.