بازنگاهی به جنسیت نفس با نظر به اندیشه‌های صدرالمتالهین

مطالعات جنسیتی همواره مورد توجه اندیشه‌وران و به‌ویژه فیلسوفان بوده است. این موضوع در تلاقی فلسفه، روان‌شناسی، جامعه‌شناسی و مطالعات جنسیت قرار دارد و از همین‌رو، ظرفیت آن را دارد که به بازخوانی انتقادی بنیادهای معرفتی در علوم انسانی بینجامد. تحقیق پیش رو که با هدف بررسی جنسیت نفس انسان از نگاه صدرالمتالهین بنا نهاده شده، در رویکردی کیفی، از روش تحلیلی توصیفی و نیز از تکنیک‌ها و ابزارهای روش تحلیل اسنادی بهره گرفته است. پرسش اصلی نوشتار حاضر آن است که جنسیت نفس براساس اندیشه‌های ملاصدرا چگونه تبیین می‌شود؟ یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که: جنس یا همان جنسیت زیستی به تفاوت‌های زیستی زن و مرد اشاره دارد و شامل صفات زیستی و فیزیولوژیکی او می‌گردد. صدرالمتالهین که در هستی‌شناسی جنسیت، آن را خارج از ماهیت انسان و حیوان می‌داند، در رد فصل‌بودن ذکورت و انوثت، براهینی چند اقامه می‌کند. همچنین از اصول مهم صدرایی در مباحث نفس شناسی، تشان یا شانیتی است که قوای سافل و آلاتشان نسبت به قوای عالی نفس داشته و به‌مثابه ظل و سایه آن به‌شمار می‌روند. برساخته بر آن، هرچند نرینگی و مادینگی به‌معنای متعارف خود (جنسیت زیستی)، پس از شکل‌گیری بدن، معنا می‌یابد اما حقیقت این صفت، در مرتبه بالاتر ریشه داشته و چون روح انسان در عوالم پیشین با همین جهات و صفات، تقید یافته، جنسیت (جنسیت غیرزیستی) را نیز باید در عوالم پیشین برای نفس، مورد تاکید قرار داد.

a revisit of the gender of the soul in the light of the thoughts of sadr al-mutalahin

gender studies have always been of interest to thinkers, especially philosophers. since these studies are considered interdisciplinary topics, examining them using philosophical foundations will also lead to careful consideration of other sciences related to this subject. this research, which aims to explore the types of gender of the human soul from the perspective of sadra al-mutalahin, is based on a qualitative approach, inspired by the descriptive analytical method and the techniques and tools of the documentary analysis method. the main question of the present article is how the gender of the soul is explained based on mulla sadra's thoughts. the research findings showed that: gender, or biological sex, refers to the biological differences between men and women and includes their biological and physiological traits. sadra al-mutalahin, who considers it outside the nature of humans and animals in his ontology of gender, provides several arguments for rejecting the separation of masculinity and femininity. another important principle of sadra's in the discussions of psychology is the dignity or respect that the lower powers and their instruments have for the higher powers of the soul, which are considered as its shadow. based on this, although masculinity and femininity in their conventional meaning (biological gender) gain meaning after the formation of the body; the truth of this attribute is rooted in a higher level and since the human soul was bound by these aspects and attributes in previous worlds, gender (non-biological gender) must also be emphasized for the soul in previous worlds.