تعاریف گوناگون روش‌شناسی در علوم انسانی و نسبت آنها با روش

روش‌شناسی از اصطلاحات پرکاربرد در حوزه فلسفه علوم و علوم انسانی است. با وجود مفهوم به‌ظاهر روشن آن، تلقی‌های مختلفی از روش‌شناسی شکل گرفته و تعاریف متنوع و بعضاً مبهمی از آن مطرح شده است. این نوشتار در صدد ابهام‌زدایی از تعاریف، دسته‌بندی و مقایسه آن‌ها و سرانجام مشخص‌کردن نسبت این تعاریف از روش‌شناسی با روش است. در انجام تحقیق و برای گردآوری داده، از روش کتابخانه‌ای و مراجعه به متون روش‌شناسانه و برای تحلیل، از روش تحلیل زبان‌شناسی و مقایسه، استفاده گردید. براساس یافته‌های تحقیق، دو تلقی کلی از روش‌شناسی مطرح است. نگاه غالب و مطرح در گفت‌وگوهای رسمی علمی، از منظر فلسفه علم یا پارادایم است و نگاه دوم، از منظر درون علمی است. مطابق نگاه اول، از مبانی و پیش‌فرض‌های علمی به‌ویژه پیش‌فرض‌های معرفت‌شناختی بحث می‌شود و آثار آن یا در کلیت و هویت علم یا در روش تحقیق علم ظاهر می‌شود. اما بر اساس نگاه دوم، بحث از مبانی علم، کنار گذاشته می‌شود و هدف از روش‌شناسی در این منظر، شناخت نظریه یا روش یک متفکر، فرایند تحقیق، روش‌های کاربردی تحقیق یا روش‌های به‌کاررفته در یک تحقیق خاص می‌باشد و در کل می‌توان از وجود نه تعریف از روش‌شناسی سخن گفت. تعاریف روش‌شناسی، معمولاً تاثیر جدی بر روش‌های کاربردی دارند اما خیلی اوقات، این تاثیر غیرمستقیم است.

various definitions of methodology in the humanities and their relationship with methods

methodology is a widely used term in the fields of philosophy of science and the humanities. despite its seemingly clear concept, the definitions cited for methodology are varied and ambiguous. this article aims to disambiguate the definitions by identifying the components of the definitions, orientations and emphasized matters and their goals and categorizing them. in this research, the library method and reference to methodological texts were used for data collection, and the linguistic analysis and comparison method was used for analysis. based on the research findings, methodology is viewed from two perspectives. the dominant perspective in formal scientific discussions is from the perspective of philosophy of science or paradigm, and the second perspective is from the perspective of intra-science. according to the first perspective, scientific foundations and assumptions, especially epistemological assumptions, are discussed, and their effects appear either in the generality and identity of science or in the research method of science. however, according to the second perspective, the discussion of the foundations of science is generally set aside and the content of methodological discussions is determined in accordance with its purpose and outcome. the purpose of methodology in this perspective is one of the following: understanding the theory or method of a thinker, the research process, the applied research methods, or the methods used in a specific study.