ارزیابی تاثیر ایوان در خانه های سنتی تبریز بر میزان تغییرات فاکتور نور روز (نمونه موردی: خانه‌های بهنام، قدکی، گنجه‌ای‌زاده)

فاکتور نور روز به‌عنوان یک عنصر مهم در معماری و یک استراتژی مفید در طراحی ساختمان های کم مصرف شناخته شده است. در این میان، ایوان یکی از عوامل تاثیرگذار بر میزان دریافت نور روز است که می تواند بر کاهش مصرف انرژی مفید واقع شود. نور روز، اثرات مثبت فیزیکی و روانی بر کاربران داشته و از جنبه های اصلی در طراحی است؛ لذا، مطالعه حاضر باهدف ارزیابی تاثیر ایوان در خانه‌های سنتی تبریز بر میزان تغییرات فاکتور نور روز انجام گرفت. در این میان، معماری دوران قاجار به دلیل قرابت به عصر حاضر و ویژگی ساختاری خانه‌های این دوران یعنی دارابودن ایوان و کاربری فعال بسیاری از آن‌ها و نیز جامعه آماری بالاتر دارای ارجحیت است؛ بنابراین، خانه‌های بهنام، قدکی و گنجه‌ای زاده شهر تبریز به عنوان نمونه و جامعه آماری انتخاب شدند. در پژوهش حاضر، اطلاعات به روش کتابخانه‌ای-میدانی گرد‌آوری شد. در ادامه، میزان نور روز فضاهای پشت ایوان با نرم افزار شبیه‌ساز انرژی ارزیابی گردید. بر ‌اساس شاخص انتخابی، عملکرد ایوان در جهات و فصول مختلف مورد بررسی قرار گرفت. نتایج نشان داد که تاثیر ایوان در میزان نور روز با کاهش 60-30 درصدی در تابستان در مقایسه با کاهش 30-1 درصدی در زمستان بیشتر است. باتوجه به نتایج می توان چنین استنباط کرد که خانه‌های سنتی دارای ایوان به لحاظ کنترل شرایط روشنایی در فضا نسبت به خانه‌های فاقد ایوان، عملکرد بهینه تری داشته و کیفیت روشنایی در فضاهای پشت ایوان این خانه‌ها به‌مراتب نزدیک تر به حد استاندارد در فصول مختلف سال است.

evaluation of the effects of porch in traditional houses of tabriz on the amount of daylight factor changes (case study: behnam, ghadaki, ganjeizadeh houses)

daylight factor (df) is recognized as an important element in architecture and a beneficial strategy in designing energy-efficient buildings. in the meantime,  porches one of the influential factors in the amount of daylight received, which can be useful in reducing energy consumption. daylight has positive physical and psychological effect on users and is one of the main aspects of design; therefore, the present study was conducted with the aim of evaluating the effect of the porches in traditional houses of tabriz on the  changes in the daylight factor.  in this regard, qajar-era architecture was chosen due to its proximity to the present time, the structural characteristic of houses from this period, i.e., having a porch, and a larger statistical population. thus, the houses of behnam, ghadki and ganjeizadeh in tabriz were selected as a sample population. in this study, information was collected through library research and field study. subsequently, the daylight factor level in the spaces behind the porches was evaluated using energy simulation software. based on the selected index, the performance of porches was examined in different orientations and seasons. the results showed that the influence of porches on daylight factor levels is greater in summer with a reduction of 60-30% compared to a reduction of 1-30% in winter. considering the results, it is concluded that traditional houses with porches perform more optimally in terms of controlling the lighting conditions in the space than houses without them and the quality of lighting in the spaces behind the porch in these houses in different seasons of the year is much closer to the standard level.