آینده‌پژوهی بعد اکولوژیکی تاب‌آوری در ساختار فضایی شهر تهران

در طی یکی دو دهه اخیر با افزایش بحران ها، تاب آوری شهرها و مناطق در مقابل مخاطرات طبیعی و انسانی موردتوجه ویژه ای قرارگرفته است. هدف این پژوهش تحلیل فضایی مولفه های اثرگذار بر تاب آوری شهری کلان شهر تهران (پایتخت سیاسی و اقتصادی ایران) در قالب شاخص های اکولوژیکی و شناسایی مهم ترین عوامل اثرگذار بر آن هاست. در این پژوهش ابتدا شاخص هایی در 7 دسته شامل مخازن انتقال آب، مراکز جمع آوری زباله، مراکز تصفیه آب و فاضلاب، کاربری سبز و پارک ها، اراضی قهوه ای و بایر، خطوط گسل، و آلودگی هوا در محیط نرم افزار جی آی اس با استفاده از ابزارهای هم پوشانی وضعیت تاب آوری مناطق را نشان داد. بحث آینده پژوهی این مقاله متشکل از دو بخش است.در بخش اول، به منظور ایجاد پایگاهی از عوامل اولیه موجود درباره مولفه های تاب آوری فضایی ، از تکنیک پویش محیطی (بررسی مقالات و منابع چاپی، مصاحبه با متخصصان و پایش همایش ها و کنفرانس ها) و بررسی پیشینه ادبیات استفاده شده است.در بخش دوم از کارشناسان و نخبگان خواسته شد که مهم ترین مولفه های اثرگذار بر تاب آوری اکولوژیکی زیست محیطی را ظرف 10 سال آینده مشخص نمایند. که نهایتاً به صورت دلفی 18 متغیر تعیین گردیدند و از نرم افزار میک مک برای تجزیه وتحلیل داده ها استفاده می شود.یافته ها نشان داد تحلیل فضایی تاب آوری شهر تهران در بعد اکولوژیکی زیست محیطی با در نظر گرفتن نمودار تحلیل اثر وابستگی در وضعیت ناپایدار قرار دارد. بر اساس یافته ها، متغیرهای پهنه های گسل و شدت زلزله، خشک سالی، استقرار منابع تولیدی و صنعتی (نیروگاه و صنایع)، هم جواری کانون های خطر، کیفیت خاک، کیفیت و کمیت ذخایر آبی، آلودگی های زیست محیطی، تهدیدات با منشا ژئومورفولوژیک (زمین لغزش، فرونشست و..) دارای بیشترین ضریب تاثیرگذاری بر بعد اکولوژیکی تاب آوری شهر تهران دارد.

future study of the ecological dimension of resilience in the spatial structure of the city of tehran

during the last one or two decades، with the increase in crises، the resilience of cities and regions against naturaland human hazards has received particular attention. the aim of this research is the spatial analysis of thecomponents affecting the urban resilience of the metropolis of tehran (the political and economic capital of iran)in the form of ecological indicators and identifying the most important factors affecting them. in this research،firstly، indicators in 7 categories include water transfer reservoirs، waste collection centers، water and wastewatertreatment centers، green use and parks، brown and barren lands، fault lines، and air pollution in the gis softwareenvironment using resilience state overlay tools. it showed the areas. the future research discussion of this articleconsists of two parts. in the first part، in order to create a base of existing primary factors about the components ofspatial resilience، from the environmental scanning technique (examination of articles and printed sources،interviews with experts، and monitoring of conventions and conferences) and review of the literature background.in the second part، experts and elites were asked to identify the most important factors affecting the ecologicalresilience of the environment within the next 10 years. finally، 18 variables were determined by delphi، and micmac software was used for data analysis. the findings showed that the spatial analysis of the resilience of tehrancity in the ecological dimension of the environment is in an unstable state by considering the effect-dependencyanalysis diagram. based on the findings، the variables of fault zones and earthquake intensity، drought،establishment of production and industrial resources (power plants and industries)، proximity of risk centers، soilquality، quality and quantity of water reserves، environmental pollution، threats of geomorphological origin(landslide، subsidence) and..) has the highest influencing factor on the ecological dimension of the resilience oftehran city.