طراحی معماری مبتنی بر پدافند غیرعامل؛ راهکارهای کالبدی فضایی برای افزایش تاب آوری شهری (مورد مطالعه: شهر رشت)

هدف: پژوهش حاضر با هدف، طراحی معماری مبتنی بر پدافند غیرعامل؛ راهکار های کالبدی-فضایی برای افزایش تاب آوری شهری رشت، انجام شده است. روش: از این رو، بر حسب هدف کاربردی، و از لحاظ نحوه گردآوری داده ها یک تحقیق اکتشافی-توصیفی و تحلیلی است. بر حسب روش تحقیق از نوع کیفی و کمی است. ابزار گردآوری اطلاعات، مصاحبه و پرسشنامه بوده و به منظور تجزیه و تحلیل اطلاعات از روش تئوری زمینه ای و آزمون های همبستگی پیرسون و تحلیل مسیر استفاده شد. بر اساس روش تئوری زمینه ای، راهکارهای کالبدی-فضایی در سه بخش (کلانشهر، محله ای و ساختمانی) مورد بررسی قرار گرفته شد.نتایج: در بخش کلانشهر؛ 6 واحد معنایی در قالب دو مقوله: الگوی پراکندگی مراکز حیاتی و سامانه دسترسی های اضطراری؛ در بخش محله ای، 6 واحد معنایی در قالب دو مقوله: طراحی واحدهای همسایگی مقاوم و فضاهای جمعی امن، در بخش ساختمانی؛ 22 واحد معنایی در قالب اصول طراحی پدافندی، جزئیات فنی ساختمان، تلفیق دانش بومی و فناوری، معماری تطبیق با اقلیم، استانداردهای کمی طراحی (شاخص های فضایی)، ایجاد فضاهای امن، اصول پنهان سازی و اصول مستحکم، شناسایی و استخراج شدند. سپس، مقادیر ضریب همبستگی پیرسون نشان داد که بین ابعاد تاب آوری و راهکار های کالبدی-فضایی پدافند غیرعامل در معماری رابطه مثبت و معناداری در سطح اطمینان 99 درصد وجود دارد. در ادامه نیز در تحلیل رگرسیون می توان ادعا نمود که بر اساس ضریب تعیین تعدیل شده 95 درصد تغییرات متغیر وابسته (تاب آوری اقتصادی، اجتماعی-فرهنگی، زیست محیطی-کالبدی و نهادی) به وسیله متغیر راهکارهای کالبدی-فضایی پدافند غیرعامل تبیین می شود. نتیجه گیری: در مجموع، می‌توان نتیجه گرفت که طراحی مقاوم، فضاهای امن و استفاده از اصول پدافندی، سهم بالایی در تبیین و تقویت تاب‌آوری پایدار شهری ایفا می‌کند.

architecture design based on passive defense: spatial and physical strategies for enhancing urban resilience (case study: rasht city)

objective: this study aims to develop an architectural design framework based on passive defense, proposing spatial and physical strategies to enhance urban resilience in rasht.method: accordingly, the research is applied in nature, and in terms of data collection, it follows an exploratory-descriptive and analytical approach. methodologically, it employs both qualitative and quantitative techniques. data were gathered through interviews and questionnaires. for data analysis, grounded theory methodology was used alongside pearson correlation tests and path analysis.results: based on grounded theory, spatial and physical strategies were examined at three levels: metropolitan, neighborhood, and building scale. at the metropolitan level, six semantic units were identified under two categories: the distribution pattern of vital centers and emergency access systems. at the neighborhood level, six semantic units were classified into two categories: resilient neighborhood unit design and secure collective spaces. at the building level, 22 semantic units were extracted, encompassing principles of defensive design, technical building details, integration of indigenous knowledge and technology, climate-adaptive architecture, quantitative design standards (spatial indicators), creation of secure spaces, concealment principles, and structural reinforcement principles. pearson correlation coefficients revealed a positive and statistically significant relationship—at the 99% confidence level—between urban resilience dimensions and passive defense spatial-physical strategies in architecture. furthermore, regression analysis indicated that, based on the adjusted coefficient of determination, 95% of the variance in the dependent variable (economic, socio-cultural, environmental-physical, and institutional resilience) can be explained by the independent variable of passive defense spatial-physical strategies.conclusions: overall, it can be concluded that resilient design, the creation of safe spaces, and the application of defensive principles play a significant role in explaining and enhancing sustainable urban resilience.