تحلیل رابطه بلاکینگ با دماهای حد سواحل جنوبی دریای خزر در نیمه اول سال (مورد مطالعه: استان‌های گیلان، مازندران و گلستان)

هدف: با توجه به وابستگی شدید فعالیت‌های کشاورزی سواحل جنوبی دریای خزر به شرایط دمایی، این پژوهش به بررسی نقش سامانه‌های بندالی در بروز دماهای حدی (حداکثر) در نیمه اول سال پرداخته است تا اهمیت این الگوها در ایجاد گرماهای شدید مشخص شود.روش: داده‌های دمای فرین هفت ایستگاه همدید منطقه طی 25 سال (1986 تا 2010) استخراج شد. با استفاده از روش صدک‌ها، روزهای دارای دمای حدی شناسایی گردید. سپس رویکرد محیطی–گردشی به‌کار گرفته شد تا الگوهای جوی موثر در شکل‌گیری این دماهای حدی تعیین و طبقه‌بندی شوند.نتایج: در مجموع 14 الگوی جوی در ایجاد دماهای فرین شناسایی شد که شامل 4 الگوی غیربندالی و 10 الگوی بندالی بود. الگوهای غیربندالی شامل زبانه پرفشار جنب‌حاره (37.82 درصد)، هسته پرفشار جنب‌حاره (15.03 درصد)، پشته بادهای غربی (13.47 درصد) و شمالی شدن جریانات غربی (5.18 درصد) بوده و جمعاً 71.5 درصد روزهای دمای فرین را تشکیل دادند. در میان الگوهای بندالی نیز بلوکینگ رکس (8.29 درصد)، بلوکینگ دو‌قطبی (5.18 درصد) و بلوکینگ امگا (7.77 درصد) بیشترین سهم را داشتند و در مجموع الگوهای بلوکینگ حدود 29.5 درصد وقوع دماهای حدی را توضیح دادند.نتیجه گیری: سامانه‌های بلوکینگ نقش قابل‌توجهی در رخداد دماهای حدی در سواحل جنوبی دریای خزر دارند. شناسایی و پیش‌بینی دقیق این الگوها در دوره گرم سال می‌تواند به برآورد به‌ موقع امواج گرمایی کمک کرده و امکان ارائه هشدارهای موثر در بخش کشاورزی را فراهم آورد.

analysis of the relationship between atmospheric blocking and extreme temperatures in the southern caspian sea coast during the first half of the year(case study: gilan، mazandaran، and golestan provinces)

objective: given the strong dependence of agricultural activities along the southern coast of the caspian sea on temperature conditions, this study investigates the role of atmospheric blocking systems in the occurrence of extreme (maximum) temperatures during the first half of the year. the aim is to clarify the importance of these circulation patterns in generating severe heat events.method :extreme temperature data from seven synoptic stations in the region were collected for a 25‑year period (1986–2010). using the percentile-based approach, the days associated with extreme temperatures were identified. an environment–circulation classification method was then applied to determine and categorize the atmospheric patterns responsible for the formation of these extreme temperature events.results: a total of 14 atmospheric patterns influencing extreme temperatures were identified, consisting of 4 non-blocking and 10 blocking types. the non-blocking patterns included the subtropical high ridge (37.82%), the subtropical high core (15.03%), the westerly ridge (13.47%), and the northerly shift of westerly flows (5.18%), collectively accounting for 71.5% of extreme‑temperature days. among the blocking patterns, rex blocking (8.29%), dipole blocking (5.18%), and omega blocking (7.77%) represented the most frequent types. overall, atmospheric blocking patterns contributed to approximately 29.5% of the extreme‑temperature occurrences.conclusions :blocking systems play a significant role in the development of extreme temperature events along the southern coast of the caspian sea. accurate identification and forecasting of these patterns during the warm season can facilitate early prediction of heatwaves and enable timely issuance of agricultural warnings.