برنامه‌‌ریزی طرح‌‌های مدیریت منابع جنگلی در سامان‌‌های عرفی کوهستان هزار مسجد (مطالعه موردی: سامان‌‌های عرفی سرچاه بالا، سرچاه پایین و زیر‌دلوچه)

مدیریت جنگل ‌های کوهستانی در سراسر جهان امری بسیار چالش ‌برانگیز است. چراکه استفاده جوامع ساکن در مجاورت مناطق کوهستانی پرجمعیت از خدمات اصلی اکوسیستم جنگل (تولید چوب، دامداری متحرک، تفرج، حفاظت از تنوع زیستی و ذخیره کربن) می‌ تواند منجر به کاهش نقش خدمات حفاظت آن در برابر خطرات گرانشی (سیل، رانش و ذخیره آب) شود. در این پژوهش با استفاده از روش تصادفی سیستماتیک در یک شبکه آمار برداری 500×500 متر اقدام به نمونه ‌برداری از جنگل‌ های ارس موجود در سامانه های عرفی سه گانه «سرچاه بالا سرچاه پایین – زیر دلوچه» در کوهستان هزار مسجد گردید. متغیر های پوشش جنگلی با استفاده از دستور العمل آمار برداری جنگل اداره فنی جنگل داری و جنگل کاری و روش نمونه‌ برداری تلفیقیی خط پلات (پلات ‌های 50×20 متر و ترانسکت 300 متر) برآورد شد. سپس داده ‌های پوشش جنگلی با داده‌ های زمین ‌شناسی، اقتصادی اجتماعی، توپوگرافی تلفیق و در نهایت برنامه ‌های مدیریتی در واحد های کاری ارائه گردید. میانگین واقعی درصد تاج‌پوشش جنگلی در کل سامان ‌های عرفی سه‌گانه، به احتمال 95 درصد 0.940 ± 6.018 بود. میانگین تعداد در هکتار زادآوری، عناصر چوبی با قطر کمتر از 2 متر و بیش از 2 متر به ترتیب 53.6، 105.95 و 69.4 و میانگین تعداد در هکتار کل، مجموعاً 228.9 اصله درخت بوده است. در شش واحد کاری مجموعاً به مساحت 414 هکتار، میانگین ارتفاع از سطح دریا 2101 متر، بارندگی 371.9 mm، درجه حرارت سالیانه 8.1  درجه سانتی گراد، شیب متوسط 57.4 % دارای سازند مزدوران با برونزدسنگی 75 تا 90 درصد، خاک صخره‌ای و سنگلاخی و میانگین تاج‌پوشش درختی و درختچه‌ای 10 5 و 5 1 درصد، پروژه حفاظت پیشنهاد شد. در هفت واحد کاری دیگر به مساحت 658 هکتار، میانگین ارتفاع از سطح دریا 2147 متر، بارندگی 376.2 mm، درجه حرارت سالیانه 7.9 درجه سانتی گراد، شیب متوسط 34.2 %، سازند شوریجه با برونزدسنگی 25 تا 50 درصد، خاک عمیق با بافت شنی لومی، تاج‌پوشش درختی و درختچه‌ای 10 5 و 5 1 درصد، نهال کاری با ارس و گونه های همراه پیشنهاد گردید. نتایج این تحقیق، تراکم و درصد تاج‌پوشش درختان ارس بسیار بالا در یک اکوسیستم غنی و منحصر به فرد را نشان می ‌دهد که می‌بایست حفاظت دقیق از آن ها به ‌عنوان منابع ژنتیکی بسیار ارزشمند جوامع ارس شمال شرق ایران با جدیت در دستور کار قرار گیرد.

planning forest resource management projects in ranches of the hezar masjed mountains (case study: ranchs of sarchah bala, sarchah payin, and zirdaloucheh)

managing mountain forests globally is a highly challenging endeavor. the utilization of essential forest ecosystem services by communities residing near densely populated mountainous areas—such as timber production, mobile pastoralism, recreation, biodiversity conservation, and carbon sequestration—can lead to a diminished capacity for these ecosystems to provide protective services against gravitational hazards (including floods and landslides) and water retention. in this study, a systematic-random method was employed to sample the existing juniper forests within the triple ranches of sarchah bala, sarchah payin, and zire daloucheh in the hezar masjed mountain range, using a sampling network of 500×500 meters. forest cover variables were estimated following the forest inventory guidelines established by the technical department of forestry organization, utilizing a combined transect-plot sampling method (50×20-meter plots and 300 meter transects). subsequently, the forest cover data were integrated with geological, socio-economic, topographical data, and consequently, management plans presented within the work units. the actual average percentage of forest canopy cover across all three ranches was estimated to be 0.940 ± 0.018 with a 95% confidence level. the average individual per hectare of regenerations, woody elements with diameters less than 2 meters and greater than 2 meters was 53.6, 105.95, and 69.4, respectively, with a total average of 228.9 individuals per hectare. in six work units covering a total area of 414 hectares, the average elevation was 2101 meters above sea level, with rainfall of 371.9 mm, an annual temperature of 8.1 ºc, and an average slope percentage of 57.4%. these units are characterized by the mozduran formation, with 75 to 90 percent rocky outcrops, rocky and gravelly soil, and an average tree and shrub canopy cover of 5-10% and 1-5%, recommending a protection plan for these areas. in another seven work units covering 658 hectares, the planting of juniper seedlings and accompanying species was proposed, where characterized with an average elevation of 2147 meters, rainfall of 376.2 mm, an annual temperature of 7.9 ºc, and an average slope of 34.2%, the shurijeh formation exhibited 25 to 50 percent rocky outcrops, deep sandy-loamy soil, and a tree and shrub canopy cover of 5-10% and 1-5%. the results of this research indicate a very high density and canopy cover percentage of juniper trees in a rich and unique ecosystem, highlighting the need for meticulous protection of these trees as highly valuable genetic resources for the vulnerable juniper communities in northeastern iran to be prioritized with utmost seriousness.