تحلیل تطبیقیِ نقش ایدئولوژی‌‌های سیاسی در تحول مفهومی اصل قانونی بودن جرایم و مجازات‌ها؛ با درنگی بر نظام حقوقی ایران

دو خوانشِ سنتی و نوین از اصل قانونی بودن جرایم و مجازات‌ها وجود دارد. به موجب نخستین خوانش، یک رفتار تنها زمانی جرم است که پیش از ارتکاب، برای آن در قانونِ مصوب از سوی نمایندگان مجلس، مجازات تعیین شده باشد. طبق خوانش دوم، ضرورتی ندارد که فقط نمایندگان مجلس، قانون‌گذار باشند، بلکه سایر قوای حکومتی نیز می‌توانند به منظور حمایت از جامعه در برابر رفتارهای ذاتاً خطرناکی که از سوی مجلس جرم‌انگاری نشده‌اند، اقدام به جرم‌انگاری نمایند. گزینش هر یک از این خوانش‌ها به نوع ایدئولوژی مورد پذیرش حکومت‌ها بستگی دارد. در این مطالعه‌ی تطبیقی، کیفیت استنباط از اصل قانونی بودن در بافتارِ ایدئولوژی‌های تمامیت‌خواه، لیبرال و ایدئولوژی شرعی حاکم بر نظام حقوقی ایران مورد مقایسه قرار گرفت. نتایج نشان می‌دهند که حکومت‌های اقتدارگرای فاشیسم و نازیسم، عملاً به هیچ یک از خوانش‌ها پایبند نبودند. در برابر، از آنجا که حاکمیت قانون یکی از اصول لیبرالیسم است، حکومت‌های مبتنی بر این ایدئولوژی، همواره به خوانش سنتی پایبند هستند. گرایش نظام حقوقی ایران در قلمروِ تعزیرات غیر منصوص شرعی، مبتنی بر خوانش سنتی است. در حدود و تعزیرات منصوص شرعی، هیچ کدام از خوانش‌ها پذیرفته نشده است و تنها در برخی مصوبات مجمع تشخیص مصلحت نظام، می‌توان نشانه‌هایی از پذیرش خوانش نوین را یافت. این پژوهش، بنیادیِ نظری و به شیوه‌ی توصیفی-تحلیلی است و اطلاعات با استفاده از کتاب‌ها و مقالات به زبان فارسی و انگلیسی گردآوری شده‌اند.

a comparative analysis of the role of political ideologies in the conceptual evolution of the principle of nulla poena sine lege; with a glance at the iranian legal system

in this comparative study, the quality of inference from the principle of nulla poena sine lege was compared in the context of totalitarian and liberal ideologies, and the sharia ideology governing the iranian legal system.the results show that the autocratic regimes of fascism and nazism did not adhere to any of the readings. in contrast, since the rule of law is one of the principles of liberalism, governments based on this ideology always adhere to the traditional reading.the tendency of the iranian legal system in the realm of punishments whose type, amount, and quality are not specified in the sharia is based on the traditional reading. in hodud and punishments whose type, quantity, and quality are specified in islamic law, none of the readings have been accepted, and only in some of the expediency discernment council’s ratifications signs of accepting the new reading can be found.this research is theoretically based, has been developed in a descriptive-analytical method, and the information was collected using books and articles in persian and english.