استخراج منحنی بازده اقتصاد ایران با استفاده از مدل نیلسون سیگل

منحنی بازده به‌عنوان یکی از مهم‌ترین شاخص‌های پیش‌نگر در تحلیل‌های مالی و اقتصادی شناخته می‌شود. این پژوهش با استفاده از مدل نلسون-سیگل و داده‌های اوراق دولتی بدون کوپن (اخزا)، به استخراج منحنی بازده اقتصاد ایران طی دوره 1395-1403 می‌پردازد. نوآوری اصلی این تحقیق، علاوه بر اعمال روش وزندهی بلیس برای افزایش دقت برازش در سررسیدهای کوتاه‌مدت، بررسی تجربی حقایق آشکارشده منحنی بازده در اقتصاد ایران برای نخستین بار است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد اقتصاد ایران در این دوره سه الگوی متمایز از منحنی بازده را تجربه کرده است: منحنی نزولی در دوره رکود-تحریم 1395-1397، منحنی تخت در دوره‌های گذار 1399-1400، و منحنی صعودی تند در دوره شوک‌های سیاسی-اقتصادی 1401-1403. نتایج آزمون‌های آماری انجام‌شده، دو حقیقت آشکارشده اصلی را تایید می‌کند: اول، وجود هم‌حرکتی قوی بین نرخ‌های بهره با سررسیدهای مختلف که با ضرایب همبستگی بالای 0.95 مورد تایید قرار گرفت؛ و دوم، شیب صعودی معمول منحنی بازده که در بیش از 65 درصد موارد مشاهده شد. بر خلاف انتظارات اولیه، رابطه معکوس بین سطح نرخ کوتاه‌مدت و شیب منحنی در داده‌های ایران تایید نشد که این امر می‌تواند نشان‌دهنده ویژگی‌های خاص بازار مالی ایران باشد. این یافته‌ها می‌تواند مبنای علمی مناسبی برای سیاست‌گذاری پولی، مدیریت ریسک نهادهای مالی و تصمیم‌گیری سرمایه‌گذاران فراهم کند. به‌ویژه، شناسایی الگوهای مختلف منحنی بازده در دوره‌های مختلف اقتصادی می‌تواند به عنوان یک ابزار پیش‌بینی‌کننده برای اتخاذ تصمیمات آتی مورد استفاده قرار گیرد.

extraction of the yield curve of the iranian economy using the nelson-siegel model

the yield curve is recognized as one of the most important leading indicators in financial and economic analysis. this research employs the nelson-siegel model and data on zero-coupon government bonds (akhza) to extract the yield curve of the iranian economy during the period 2017-2024. the main innovation of this study, in addition to applying the bliss weighting method to enhance fitting accuracy in short-term maturities, lies in the first empirical examination of the stylized facts of the yield curve in iran's economy. the research findings indicate that the iranian economy experienced three distinct yield curve patterns during this period: a downward-sloping curve during the recession-sanctions period of 2017-2019, a flat curve during transition periods in 2021-2022, and a steep upward-sloping curve during the political-economic shocks period of 2022-2024. the results of statistical tests confirm two main stylized facts: first, the existence of strong co-movement among interest rates with different maturities, confirmed by correlation coefficients exceeding 0.95; and second, the typically upward-sloping yield curve, observed in over 65% of cases. however, contrary to initial expectations, the inverse relationship between the level of short-term rates and the slope of the curve was not confirmed in iranian data, which may indicate specific characteristics of iran's financial market