تعیین راهبردهای توسعه منطقه‌ای اقتصاد دانش‌بنیان در ایران با رویکرد تحلیل راهبردی چهارگانه (swot): مطالعه موردی استان کرمان

این پژوهش با هدف تدوین سبدی از راهبردهای توسعه منطقه‌ای برای گذار ایران به اقتصاد دانش‌بنیان، با تمرکز بر استان کرمان انجام شده است. چارچوب نظری مطالعه بر نظام ملی نوآوری (nis)، مدل سه‌گانه دانشگاه–صنعت–دولت (triple helix)، حکمرانی چندسطحی و رویکرد تخصصِ هوشمند استوار است. روش تحقیق به‌صورت ترکیبی و تطبیقی–تحلیلی طراحی شد: در سطح کلان، عملکرد و سیاست‌های ایران و کره‌جنوبی در ابعاد کلیدی سرمایه انسانی، تحقیق‌وتوسعه، کیفیت نهادها، زیرساخت دیجیتال، حقوق مالکیت فکری، محیط نوآوری و همکاری‌های بین‌المللی بنچمارک گردید. در سطح منطقه‌ای، با مرور اسناد و مصاحبه با خبرگان (n=14)، 32 گزاره در قالب swot استخراج و بر مبنای مقیاس لیکرت پنج‌درجه‌ای امتیازدهی و اولویت‌بندی شد؛ سپس با بهره‌گیری از ماتریس tows، 8 راهبرد عملیاتی در چهار سبدِ تهاجمی (so)، بازسازانه (wo)، محافظه‌کارانه (st) و تدافعی (wt) صورت‌بندی شد. یافته‌ها نشان می‌دهد مانع اصلی گذار به توسعه دانش‌بنیان کمبود ظرفیت علمی نیست، بلکه کاستی در هم‌افزایی نهادی، ضعف نهادهای میانجی، ناپایداری ابزارهای سیاستی، شکنندگی پیوند دانشگاه–صنعت و کم‌عمقی تامین مالی مراحل اولیه تجاری‌سازی است. بسته راهبردی پیشنهادی شامل زنجیره‌های نوآوریِ صادرات‌محور در بخش معدن و ایجاد شتاب‌دهنده‌های تخصصی (so)، توانمندسازی بنگاه‌های کوچک و متوسط، شبکه‌سازی نهادهای میانجی و ارتقای آمادگی دیجیتال بنگاه‌ها (wo)، نگهداشت و بازگشت سرمایه انسانی و برندینگ فناوریِ منطقه‌ای (st)، و تقویت حقوق مالکیت فکری، استقرار کلینیک‌های ip و توسعه پشته تامین مالی نوآوری (wt) است. نتیجه‌گیری بر ضرورت گذار از سیاست‌گذاری بخشیِ متمرکز به حکمرانی مشارکتیِ مکان‌مبنا، بازطراحی نهادی و استقرار میانجی‌های توانمند تاکید دارد؛ الگویی که قابلیت انتقال و بومی‌سازی در استان‌های نیمه‌برخوردار را داشته و شکاف «ظرفیت علمی/کارایی نهادی» را به راهبردهای اجرایی قابل پیاده‌سازی ترجمه می‌کند.

strategic planning for the regional development of knowledge-based economy in iran: a swot analysis approach (case study: kerman province)

this study develops a regional strategy portfolio to advance iran’s transition toward a knowledge-based economy through a mixed-methods approach, using kerman province as a case study. the conceptual framework draws on the national innovation system (nis), the triple helix of university–industry–government, multi-level governance, and smart specialization. methodologically, a mixed comparative–analytical design is employed. at the national level, iran’s policies and performance are benchmarked against south korea across key dimensions—human capital, r&d, institutional quality, digital infrastructure, intellectual property, the innovation environment, and international collaboration. at the regional level, document review and expert interviews (n=14) yielded 32 swot statements, which were scored and prioritized using a five-point likert scale. a tows matrix then combined the salient factors into ten implementable strategies across the so, wo, st, and wt quadrants. findings indicate that the main obstacles to knowledge-based development are not shortages of scientific capacity but rather weak institutional synergy, underdeveloped intermediary organizations, instability of policy instruments, fragile university–industry linkages, and shallow early-stage financing. the proposed portfolio includes targeted interventions: export-oriented innovation chains in mining and specialized accelerators (so); sme empowerment, networking of intermediaries, and upgrades to firms’ digital readiness (wo); talent retention and return schemes and regional technology branding (st); and strengthened intellectual property protection, ip clinics, and a layered innovation-finance stack (wt). the paper concludes by advocating a shift from centralized, sectoral policy-making to place-based, participatory governance, paired with institutional redesign and empowered intermediaries—an approach that is transferable to semi-advantaged provinces and translates the “scientific capacity/institutional efficiency” gap into executable regional strategies