آسیب‌شناسی آماده‌سازی نسخ خطی فارسی در ترکیه؛ مطالعۀ موردی: تصحیح غزوات سلطان سلیم

آسیب‌هایی که پس از انقلاب حرف به تراث تاریخی و فرهنگی ترکیه رسید، در بخش آثار مکتوب تاریخی نمود چشمگیری داشته است. این آسیب، در خواندن و تصحیح آثار فارسی عثمانیان بیشتر به چشم می‌خورد؛ زیرا پژوهشگر باید علاوه بر تسلط به الفبای عربی، به زبان فارسی نیز مسلط باشد. با توجه به اینکه بخش قابل توجهی از آثار تصحیحی ترکیه به دست دانشجویان تحصیلات تکمیلی به شکل پایان‌نامه و رساله عرضه می‌گردند، دارای کیفیت مناسبی نیستند. این آثار به عنوان فعالیت‌های ابتدایی پژوهشی این دانشجویان از جنبه‌های گوناگون با نقص‌ها و مشکلاتی روبه‌رو است. از این رو، مجموعه‌ای از کاستی‌ها و نادرستی‌ها به متون تصحیح‌شدۀ نسخ راه یافته که در نمونۀ انتخابی (تصحیح غزوات سلطان سلیم به دست اسرا یوردم به عنوان رساله دکتری در دانشگاه استانبول) بررسی گردیده است. با توجه به نمونه انتخابی و در پاسخ به پرسش «متن تصحیح‌شدۀ نسخ خطی فارسی در دانشگاه‌های ترکیه دارای چه کاستی‌ها و نادرستی‌هایی است؟»، مشخص شده است که نادرست‌خوانی در اتصال یا عدم اتصال نابجای کلمات، استفاده یا عدم استفاده از حروف غیر عربی، نادرست‌خوانی به سبب اعجام نادرست و نیز ناتوانی در خواندن کلمات، از مشکلات بنیادین بوده که در پیدایی همۀ این موارد، عدم تسلط کافی به زبان فارسی، نقش اصلی را داشته است.

pathology of persian manuscripts proofreading in türkiye; case study: gazavât-ı sultan selim

after the turkish alphabet reform, turkey's historical and cultural heritage suffered a lot of damage, and in the meantime, written historical works were the most damaged. this damage is more visible in reading and correcting of persian works of the ottoman era; because the researcher must be fluent in both of the arabic alphabet and the persian language. therefore, the corrected texts of the manuscripts included many shortcomings and inaccuracies. considering that a significant part of proofread works in türkiye are proofread by graduate students in the form of theses, these works are not of good quality. these works, as the primary research activities of these students, are facing defects and problems from various aspects. in our case study (yörden, esra, kadızâde's gazavât-ı sultan selim han (text - review), phd thesis, istanbul university, 2018), and in response to the main question(what are the shortcomings and inaccuracies of the corrected persian manuscripts in turkish universities?), these cases have been investigated and classified incorrect combination or non-combination of words, incorrect use of non-arabic letters, misreading due to not punctuating the letters and inability to read words.not having sufficient mastery of the persian language has played the main role in creating all these cases.