رویکرد مستشرقان انگلیسی‌زبان به رسمیت و رواج مذهب شیعه در ایران صفوی

علل یا چگونگی تغییر مذهب در ایران دورۀ صفوی و پرسش های مرتبط با آن از موضوعات مورد توجه مستشرقان، خاصه مستشرقان انگلیسیی زبان بوده‌ است. آنان در این زمینه آرای متفاوتی عرضه کرده‌اند. عده‌ای تغییر مذهب در ایران را تحولی ناگهانی و ناشی از فرمان شاه ‌اسماعیل و سخت‌گیری‌های متعاقب آن می‌دانند؛ در مقابل، گروهی دیگر با تمرکز بر زمینه‌های پیشین رواج و رشد تشیع در ایران، آن را فرایندی می‌دانند که به‌تدریج روی به گسترش نهاد. پژوهش حاضر با واکاوی آرای مستشرقان انگلیسی‌زبان، در پی دستیابی به پاسخ این پرسش است که آنان عوامل اصلی رواج تشیع را چه می‌دانند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که کسانی چون راجر سیوری و اندرو ‌نیومن بر اعمال زور و خشونت در اعلام و ترویج تشیع در ایران تاکید می‌کنند، درحالی‌که مستشرقانی چون رودی ابی‌صعب با ارزیابی دقیق زمینه‌ها و عوامل تغییر‌مذهب در ایران  و با عطف توجه به پیشینۀ تشیع در ایران، بر نقش و میزان تاثیر علمای جبل‌‌عاملی بر تثبیت و رواج مذهب تشیع در جامعۀ ایرانی تاکید دارند. این مقاله با نقل و نقد آرای هر دو گروه از مستشرقان، دلایل و استنادات آنان را بررسی می‌کند.

the approach of english-speaking orientaliststowards the recognition and prevalence of shia islam in safavid iran

religious conversion in safavid iran is one of the favorite subjects of orientalists and their works and opinions in this field are controversial. some consider the change of religion in iran as a sudden change caused by the decree of shah ismail and the subsequent strictures; on the other hand, another group, focusing on the previous contexts of the spread and growth of shiism in safavid iran, considers it a process that gradually expanded. the present research aims to explore the views of english-speaking orientalists to find out what they consider to be the main factors in the spread of shia islam.while roger sevory and andrew newman emphasize the use of force and violence in the declaration and promotion of shiism in iran, rudi abi saab, in the face of other orientalists, has carefully evaluated the factors and contexts of religious change in iran, while examining the background of shiism in iran. iran emphasizes the role and extent of the influence of jabal aamili scholars on the establishment and spread of shia religion in iranian society. this article reviews the opinions of both groups of orientalists, their reasons and citations.