زمین شیمی زیست محیطی و منشا فلزات سنگین و هیدروکربن های آروماتیک چند حلقه ای (pahs) در گرد و غبار خیابان شهرستان ماهشهر

شهرستان ماهشهر به دلیل وجود منابع آلوده کننده ی محیطی متنوع و گسترده و همین طور روند رو به رشد این منابع، بیش از پیش در معرض آلاینده های مختلف قرار گرفته است.هدف از انجام این مطالعه تعیین منشا فلزات سنگین و هیدرو کربن‌های آروماتیک چند حلقه‌ای درگرد و غبار خیابان شهرستان ماهشهر می‌باشد. در این راستا تعداد 10 نمونه گرد و غبار خیابان، از مناطق با کاربری مختلف شامل (نواحی صنعتی، تجاری، آموزشی، پر ترافیک، بیمارستان، مسکونی و پارک) از سطح خیابان برداشته شد. غلظت فلزات سنگین (sb، pb، zn، cu، co، cr، mn، ni، mo، v، fe) توسط دستگاه icp oes و نیز غلظت هیدروکربن‌های آروماتیک چند حلقه‌ای توسط دستگاه gc ms تعیین شد. میانگین فاکتور غنی‌شدگی فلزاتpb، zn، cu، fe در منطقه مورد مطالعه، غنی‌شدگی متوسط را نشان داد. محاسبه شاخص زمین انباشت نشان داد که عناصر pb، zn، cu، feدر محدوده غیر آلوده تا متوسط آلوده و عناصر co، sb cr، mn، ni، mo، v، در محدوده غیر آلوده قرار می‌گیرند. تحلیل‌های آماری همچون تحلیل مولفه‌های اصلی (pca)و تحلیل خوشه‌ای (ca)، برای تعیین منشا طبیعی و انسان‌زاد آلاینده‌ها به کار رفت، نتایج این تحلیل‌ها، بیشتر منشا انسان‌زاد را برای فلزات سنگین و هیدروکربن‌های آروماتیک چند حلقه‌ای نشان داد که بیشتر ناشی از ترافیک وسایل نقلیه و وجود صنایع پتروشیمی در منطقه می‌باشد. ترکیبات غالب pah در همه نمونه‌های گرد و غبارخیابان pah های با وزن مولکولی بالا (hmw) بودند. همچنین مشخص شد که pah های گرد و غبار دارای منشا پیروژنیک هستند. مجموع pah های سرطان‌زا در همه نقاط نمونه برداری بالاتر از مجموع pah های غیر سرطان‌زا بود. نسبت‌های (baa/(baa + chr به ind/(ind+bghip) نشان داد که منشا pahهای موجود درنمونه‌ها، احتراق نفت و زغال‌سنگ و زیست‌توده می‌باشد.

environmental geochemistry and source of heavy metals and polycyclic aromatic hydrocarbons (pahs) in the dust street samples of mahshahr city

the aim of present work is the assessment of source of heavy metals،and polycyclic aromatic hydrocarbons in the dust streets of mahshahr city. samples were collected from areas with different utility (e.g.، industrial، commercial، educational، high traffic، hospitals، residential، and park). heavy metals concentration like، sb، pb، zn، cu، co، cr، mn، ni، mo، v، fe and pahs were measured using icp oes and gc ms analyses; respectively. the average values of enrichment factor for fe، cu، zn and pb is intermediate. calculation of geoaccumulation index (igeo) indicate that heavy metals such as fe، cu، zn and pb in the dust samples belong to contaminated to medium contaminated categories، while other heavy metals (i.e.، co، sb cr، mn، ni، mo، and v) belong to uncontaminated class. statistical analyses such as principal component analyses (pca) and clustering analyses (ca) was used to assess the natural and/or anthropogenic origin of pollutions. the results of these analyses indicate that heavy metals and polycyclic aromatic hydrocarbons mostly originated from anthropogenic sources، owing to the presence of petrochemical industries، and vehicles traffic. pahs with high molecular weight (hmw) are dominant in all selected dust street samples. also، it is confirmed that pahs in dust have a pyrogenic origin. importantly، the sum of carcinogenic pahs in all sampling sites is higher than sum of non carcinogenic pahs. the ratios of ind/(ind+bghip) vs. (baa/(baa + chr) proved that biomasses، together with oil and coal combustion could be considered as the source of pahs in the dust street samples of mahshahr.