عوامل موثر بر تورم در سه برنامه توسعه دوره چشم‌انداز

بررسی شاخص‌های کلان اقتصادی یکی از مهم‌ترین موضوعات در ارزیابی عملکرد دوره چشم‌انداز و برنامه‌های توسعه کشور است. باتوجه به اینکه سه برنامه چهارم، پنجم و ششم توسعه در بازه زمانی دوره چشم‌انداز بیست ‏ساله کشور قرار داشتند، هدف این مقاله، تحلیل عوامل موثر بر متغیر تورم در سه برنامه مذکور است. براساس سه برنامه ذکرشده، بازه زمانی تحقیق مربوط به دوره‌ 1400-1384 و به ‏صورت داده‌های فصلی است. همچنین این پژوهش در قالب نوع خاصی از سیستم معادلات همزمان و در چارچوب مدل عطفی انجام شده و در این راستا دو معادله درنظر گرفته شده که معادله اول، معادله نقدینگی و معادله دوم، معادله شاخص قیمت مصرف‌کننده است. درواقع سعی شده علاوه بر بررسی عوامل موثر بر تورم، عواملی که در این دوره بر روی نقدینگی نیز اثر داشته، بررسی و اثر نقدینگی از داخل سیستم بر تورم، مورد ملاحظه قرار گیرد. نتایج تحقیق نشان‌ می‏‌دهد که در معادله اول؛ یعنی معادله نقدینگی، بدهی دولت به بانک‌ها، بدهی بانک‌ها به بانک مرکزی، بدهی دولت به بانک مرکزی، خالص دارایی‌های خارجی بانک مرکزی و ویروس کرونا، با نقدینگی رابطه‌ مثبت و نرخ سود سپرده‌های بانکی یک‌ساله، رابطه منفی دارند. همچنین در معادله دوم؛ یعنی معادله شاخص قیمت مصرف‌کننده، متغیرهای نقدینگی، سهم منابع نفتی از تولید ناخالص داخلی، نرخ ارز،  نسبت پول به نقدینگی، تحریم‌های سال 1387، تحریم‌های مقطع 1394-1391 و تحریم‌های مقطع 1400-1397 بر افزایش نرخ تورم اثر مثبت داشته است. ازطرفی، بین تولید ناخالص داخلی و شاخص قیمت مصرف‌کننده، رابطه منفی وجود دارد که نشان می‌دهد رشد تولید در راستای کاهش تورم اثربخش است.

factors affecting inflation in three development plans of the perspective period

examining macroeconomic indicators is one of the most important issues in evaluating the performance of the vision and development plans. considering that the 4th, 5th, and 6th development programs were in the vision, the purpose of this article is to analyze the factors affecting the inflation variable in the three mentioned programs. the time frame of the research is related to the period of 1384-1400 and in the form of seasonal data. the research employs the system of equations. the model used is a recursive model. two equations are considered: the first one is the liquidity equation and the second one is the inflation equation. in addition to factors affecting inflation, factors affecting liquidity have also been investigated. results show that the first equation, the government's debt to banks, the bank's debt to the central bank, the government's debt to the central bank, the net foreign assets of the central bank, and the coronavirus have a positive relationship with liquidity.moreover, the interest rate of deposits has a negative relationship with liquidity. in the second equation liquidity, the share of oil resources in the gdp, exchange rate, money-to-liquidity ratio, sanctions in the year 1387, sanctions during the years 1391-1394, and sanctions in 1397-1400 had a positive relationship with the inflation rate. also, there is a negative relationship between gdp and inflation.