واکاوی مولفه‌‏های موثر در رتبه‌بندی استان‌های کشور با دو رویکرد رقابت‌پذیری اقتصادی و رقابت‌‏پذیری پایدار

گسترش فرآیندهای جهانی منجر به شکل‏ گیری رقابتی بین مناطق برای جذب هرچه بیشتر منابع و سرمایه‏‌ها شد؛ رقابتی که موفقیت در آن تنها براساس میزان تولید ناخالص منطقه‌ای مورد ارزیابی قرار می‌‏گرفت و منجر به مشکلات جدی زیست‏ محیطی و اجتماعی می‌شد؛ اما با تشدید این مشکلات در سطح جهانی، بازنگری ادبیات رقابت‌‏پذیری براساس اصول پایداری، در دستور کار بسیاری از پژهشگران قرار گرفت. هدف اصلی این مقاله، ایجاد یک شاخص بومی برای ارزیابی رقابت‌پذیری پایدار منطقه‌ای در ایران است تا بتواند عوامل اقتصادی را به‏ همراه عوامل زیست‌محیطی و اجتماعی در رتبه‌بندی مناطق کشور مورد سنجش قرار دهد. در این پژوهش از روش‌های دلفی و شاخص مرکب استفاده می‌شود تا به دو سوال مهم درمورد چیستی و چگونگی سنجش رقابت‌پذیری پایدار منطقه‌ای در ایران پاسخ دهد. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که استان تهران در بین سال‏‌های 1398-1395 توانسته است در هر دو رویکرد رقابت‌‏پذیری اقتصادی و پایدار در بین استان‏‌های کشور بهترین عملکرد را داشته باشد. این درحالی است که در استان‌هایی که رتبۀ رقابت‌پذیری آن‏ها در رویکرد اقتصادی بهتر از رویکرد پایداری بوده است، عملاً رقابت‏‌پذیری بلندمدت خود را با فرسایش توان زیست‏ محیطی و اجتماعی به خطر انداخته‌اند.

analyzing the influencing factors in the ranking of iran’s provinces: an economic and sustainable competitiveness approach

the intensification of globalization has driven fierce competition among regions to attract resources and capital. traditionally, this competition was measured primarily by regional gross domestic product (gdp), often at the expense of significant environmental and social impacts. as these challenges have become more pressing globally, researchers have begun re-evaluating competitiveness through a sustainability lens.this study develops a customized index to assess regional sustainable competitiveness in iran. the proposed index integrates economic, environmental, and social factors to rank iran's provinces comprehensively. the delphi method and composite index approach are used to address two key questions: what defines regional sustainable competitiveness? and how can it be measured in iran?the findings reveal that tehran province consistently outperformed other provinces in both economic and sustainable competitiveness between 2016 and 2019. however, provinces ranking high in economic competitiveness but low in sustainable competitiveness risk undermining their long-term viability by depleting environmental and social resources.