صلاحیت بین‌المللی آیمو و ایکائو در حوزه محیط‌زیست و تعارض آن با حاکمیت دولت‌ها با تاکید بر جمهوری اسلامی ایران

با توجه به عضویت جمهوری اسلامی ایران در این سازمان‌ها، جایگاه ایران در نظام بین‌المللی حفاظت از محیط‌زیست دریایی و هوایی و نحوه تعامل میان تعهدات بین‌المللی و الزامات حاکمیت ملی مورد توجه قرار گرفته است. این پژوهش با روش توصیفی تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای، اسناد حقوقی و کنوانسیون‌های بین‌المللی مرتبط انجام شده است. بررسی صلاحیت آیمو و ایکائو نشان می‌دهد که این سازمان‌ها با تدوین استانداردها و مقررات فنی در حوزه حمل‌ونقل دریایی و هوایی، نقش مهمی در ارتقای ایمنی و کاهش آلودگی‌های زیست‌محیطی ایفا می‌کنند. آیمو با هدف ایجاد کشتیرانی ایمن و جلوگیری از آلودگی دریاها و ایکائو بر اساس مفاد کنوانسیون شیکاگو با تاکید بر اصول حقوق بین‌الملل هوانوردی، از جمله اصل حاکمیت دولت‌ها بر قلمرو هوایی، چارچوب‌هایی برای همکاری بین‌المللی در حفاظت از محیط‌زیست ارائه کرده‌اند. جمهوری اسلامی ایران نیز به‌عنوان عضو این سازمان‌ها در جهت هماهنگی مقررات داخلی با استانداردهای بین‌المللی و اجرای الزامات زیست‌محیطی گام برداشته است. در حقوق بین‌الملل محیط‌زیست، اصل حاکمیت دولت‌ها در کنار مسئولیت آن‌ها در جلوگیری از ورود خسارت زیست‌محیطی به سایر کشورها مورد شناسایی قرار گرفته است. ازاین‌رو، صلاحیت آیمو و ایکائو را می‌توان نه در تعارض با حاکمیت دولت‌ها، بلکه در چارچوب همکاری بین‌المللی برای حفاظت از محیط‌زیست تحلیل کرد؛ امری که برای کشورهایی مانند جمهوری اسلامی ایران نیز مستلزم تقویت سازوکارهای حقوقی و اجرایی در سطح ملی است.

the international competence of imo and icao in environmental protection and its tension with state sovereignty with emphasis on the islamic republic of iran

considering that the islamic republic of iran is a member of both organizations, the study also addresses iran's position within the international regime for the protection of the marine and aviation environment and the interaction between its international obligations and the requirements of national sovereignty. the research employs a descriptive–analytical method and is based on library research, utilizing legal sources, international documents, and relevant conventions. the examination of the competences of imo and icao demonstrates that these organizations play a significant role in improving safety and reducing environmental pollution through the development of technical standards and regulations in maritime and air transportation. the imo seeks to ensure safe shipping and prevent marine pollution, while the icao based on the provisions of the chicago convention and the principles of international air law, including the principle of state sovereignty over airspace has developed frameworks for international cooperation in environmental protection. as a member of these organizations, the islamic republic of iran has also taken steps toward aligning its domestic regulations with international standards and implementing environmental requirements. in international environmental law, the principle of state sovereignty is recognized alongside states' responsibility to prevent environmental harm to other countries. accordingly, the competences of the imo and icao should not be viewed as conflicting with state sovereignty but rather as part of a framework for international cooperation aimed at environmental protection. for countries such as the islamic republic of iran, this requires strengthening domestic legal and institutional mechanisms to effectively implement international standards.