ارزیابی شاخص حاکمیت قانون در جمهوری اسلامی ایران

این مقاله به بررسی تطبیقی مولفه‌های «حکمرانی خوب» با الگوی «مردم سالاری دینی» در جمهوری اسلامی ایران، با تاکید بر شاخص «حاکمیت قانون» به‌عنوان محور تحلیل می‌پردازد. در این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و استفاده از داده‌های سازمان‌های بین-المللی مانند بانک جهانی و سازمان ملل متحد، نشان داده‌ می‌شود که علی‌رغم تلاش‌ها برای انطباق اصول حکمرانی خوب با مبانی فقه شیعه و قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، چالش‌های ساختاری مانع تحقق کامل این الگو شده‌اند. از یکسو، تنش بین تفسیر نهادهای انتصابی از شریعت و الزامات حقوقی مدرن (نظیر حقوق بشر و شفافیت) و از سوی دیگر، ضعف در نمره ایران در شاخص-های جهانی حاکمیت قانون (رتبه زیر 20 درصد در گزارش بانک جهانی) بیانگر فاصله بین نظریه و عمل است. تحلیل دیدگاه‌های امام خمینی و آیت‌الله خامنه‌ای نشان می‌دهد که هر دو بر اسلامیت قانون و نقش نظارتی ولایت فقیه تاکید دارند، اما ابهام در تعیین مرز بین «مصلحت نظام» و حاکمیت قانون، چالش‌هایی در پاسخگویی نهادها ایجاد کرده است. مقاله با اشاره به ضرورت بازتعریف اجتهاد پویا، تقویت نهادهای مستقل نظارتی، و تعامل سازنده با استانداردهای بین‌المللی، راهکارهایی برای کاهش این شکاف ارائه می‌کند. این پژوهش بر لزوم تلفیق هویت اسلامی با الزامات حکمرانی مدرن در راستای بهبود شاخص‌های حکمرانی خوب و تقویت مردم سالاری دینی تاکید دارد.

evaluation of the rule of law index in the islamic republic of iran

this article conducts a comparative analysis of the components of good governance and the model of religious democracy in the islamic republic of iran, focusing on the rule of law as the central axis of analysis. using a descriptive-analytical method and data from international organizations such as the world bank and the united nations, the study demonstrates that despite efforts to align the principles of good governance with the foundations of shia jurisprudence and the iranian constitution, structural challenges have hindered the full realization of this model. tensions between the interpretation of sharia by appointed institutions and modern legal requirements and, on the other hand, iran's low scores in global rule of law indices highlight the gap between theory and practice. an analysis of the perspectives of imam khomeini and ayatollah khamenei reveals that both emphasize the islamic nature of law and the supervisory role of the guardianship of the jurist however, ambiguities in delineating the boundaries between expediency of the system and the rule of law have created challenges in institutional accountability. the article proposes solutions to bridge this gap, including redefining dynamic jurisprudenc, strengthening independent oversight institutions, and fostering constructive engagement with international standards. it underscores the necessity of integrating islamic identity with modern governance requirements to enhance good governance indicators and reinforce religious democracy. this research emphasizes the imperative of harmonizing islamic principles with the demands of contemporary governance to advance both good governance and the efficacy of religious democracy in iran