بررسی تطبیقی بازنمایی تحول شکاف‌های اجتماعی ایران در مطبوعات

پژوهش حاضر با هدف تحلیل تطبیقی بازنمایی تحول شکاف‌های اجتماعی ایران در چهار روزنامه‌ی کیهان، رسالت، اعتماد و شرق طی چهار رخداد مهم سال‌های 1388، 1396، 1398 و 1401 انجام شده است. داده‌های تحقیق شامل مجموعه‌ای از متون مطبوعاتی (سرمقاله، گزارش و یادداشت تحلیلی) است که به‌صورت هدفمند و بر اساس پیوند مستقیم با این رخدادها گردآوری شده‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهد روزنامه‌های کیهان و رسالت شکاف‌های اجتماعی را ذیل گفتمان صیانت از نظام، انسجام ملی و امنیت سیاسی بازنمایی کرده‌اند. در این گفتمان، واژگان «فتنه»، «اغتشاش»، «دشمن»، «نفوذ» و «جنگ ترکیبی» برجسته است و هدف اصلی، تاکید بر حفظ ثبات و جلوگیری از واگرایی اجتماعی است. در مقابل، روزنامه‌های اعتماد و شرق شکاف‌های اجتماعی را در چارچوب نارسایی ارتباط دولت و جامعه و کاهش اعتماد عمومی تبیین کرده‌اند. در این گفتمان، مفاهیمی چون «اعتماد اجتماعی»، «اعتراض مدنی»، «گفت‌وگوی ملی» و «اصلاح درون‌ساختاری» پررنگ است و تمرکز بر بازسازی سرمایه‌ی اجتماعی و ترمیم رابطه‌ی دولت و جامعه دارد. نتایج تطبیقی نشان می‌دهد در طول این دوره، محور معنایی از بازنمایی تقابلی و سیاسی (1388) به سوی بازنمایی اجتماعی و فرهنگی (1401) تغییر یافته است. هر دو جریان مطبوعاتی، در عین تفاوت در زبان و رویکرد، بر ضرورت حفظ نظم اجتماعی و جلوگیری از گسترش بحران تاکید داشته‌اند. این پژوهش با تکیه بر تحلیل داده‌های مطبوعاتی و بدون بهره‌گیری از چارچوب‌های نظری بیرونی، تصویری داده‌محور و عینی از روند تحول بازنمایی شکاف‌های اجتماعی در میدان رسانه‌ای ایران ارائه می‌دهد.

a comparative study on the representation of the transformation of iran's social cleavages in the press

this study provides a comparative analysis of how iran's major newspapers - kayhan, resalat, etemad, and shargh - represented the evolution of social cleavages across four key socio-political junctures: 2009, 2017, 2019, and 2022. the dataset comprises editorials, analytical notes, and reports purposefully selected for their direct relevance to these events.findings reveal that kayhan and resalat framed social cleavages within a discourse of system preservation, national cohesion, and political security. terms such as sedition, unrest, foreign interference, infiltration, and hybrid warfare dominated their narratives, emphasizing the need for stability and unity. conversely, etemad and shargh portrayed these cleavages as reflections of weakened state-society relations and declining public trust. their discourse highlighted notions like public confidence, civil protest, national dialogue, and internal reform, focusing on rebuilding social capital and restoring the link between state and society.a comparative reading shows a gradual shift from politically confrontational representations in 2009 toward socially and culturally grounded portrayals by 2022. despite linguistic and interpretive differences, both press camps underscored the importance of maintaining social order and preventing crises. grounded entirely in textual data and independent of external theoretical frameworks, this study offers a realistic depiction of the evolving representation of social cleavages in iran's media field.