بازخوانی ایدئولوژی ضد امپریالیستی حزب توده ایران در پرتو جنگ تحمیلی عراق علیه ایران: واکاوی پیوند ساختاری حزب با منافع ژئوپلیتیکی اتحاد شوروی

پژوهش حاضر با رویکردی تفسیری- تاریخی سیاست ایدئولوژیک حزب توده ایران در قبال جنگ تحمیلی عراق بر ایران (1367-1359) را مورد واکاوی قرار می‌دهد. این پژوهش مدعی است که موضع‌گیری حزب در این برهه، بیش از آنکه ریشه در تحلیل مستقل از منافع ملی ایران یا مبانی نظری بومی داشته باشد، از چارچوب منافع و ملاحظات ژئوپلیتیکی اتحاد شوروی در منطقه تاثیر پذیرفته است. همچنین این پژوهش با اتکا به روش تحلیل گفتمان انتقادی و با استفاده از اسناد منتشر شده حزب توده، نشریات رسمی آن، و تحلیل زمینه‌های سیاست خارجی شوروی، تلاش می‌کند سازوکار تاثیرپذیری ایدئولوژی حزب از سیاست خارجی شوروی را در قبال جنگ تحمیلی عراق علیه ایران نشان دهد. نتایج نشان می‌دهد که تفسیر حزب از جنگ به عنوان «نبرد برادرکشی تحریک‌شده از سوی امپریالیسم غرب» و تاکید بر «ضرورت حفظ ثبات در منطقه» عملاً هم‌سو با اهداف شوروی برای جلوگیری از گسترش تنش و حفظ موازنه قدرت در برابر نفوذ غرب بود. این هم‌سویی، با وجود برجسته کردن وجه «ضد امپریالیستی» ایدئولوژی حزب، منجر به مغفول ماندن ابعاد ملی و استقلال‌طلبانه مبارزه با تجاوز خارجی در گفتمان حزب شد و پیامدهای نامطلوبی بر موقعیت سیاسی و اجتماعی آن در ایران گذاشت.

rereading the anti-imperialist ideology of the tudeh party of iran in light of the imposed war on iran by iraq: analysis of the structural link of the party with the geopolitical interests of the soviet union

the present study, with an interpretive-historical approach, examines the ideological policy of the iranian tudeh party towards the imposed war on iran by iraq (1970-1978). this study claims that the party's stance at this time was influenced by the interests and geopolitical considerations of the soviet union in the region, rather than being rooted in an independent analysis of iran's national interests or indigenous theoretical foundations. also, relying on the method of critical discourse analysis and using published documents of the tudeh party, its official publications, and an analysis of the context of soviet foreign policy, this study attempts to show the mechanism of the party's ideology being influenced by soviet foreign policy towards the imposed war on iran by iraq. the results show that the party's interpretation of the war as a fratricidal war provoked by western imperialism and its emphasis on the necessity of maintaining stability in the region were in fact in line with soviet goals of preventing the spread of tension and maintaining the balance of power against western influence. this alignment, despite highlighting the anti-imperialist aspect of the party's ideology, led to the neglect of the national and independence-seeking dimensions of the fight against foreign aggression in the party's discourse, and had undesirable consequences for its political and social position in iran.