جامعه‌شناسی سیاسی همبستگی در شرایط بحران: تحلیل تحولات اجتماعی ایران در جنگ 12 روزه و پیامدهای ظرفیت‌سازی ملی

پژوهش حاضر با هدف تحلیل سازوکار‌های همبستگی اجتماعی و فرایندهای ظرفیت‌سازی ملی در جامعه ایران طی جنگ 12 روزه با اسرائیل (23 خرداد - 3 تیر 1404) انجام شده است. چارچوب نظری تحقیق بر تلفیق نظریه همبستگی مکانیکی دورکیم، نظریه ساختار فرصت‌های سیاسی کریزی و رویکرد ظرفیت‌سازی اجتماعی لاورن-سکسبی استوار است. روش‌شناسی تحقیق کیفی و مبتنی بر تحلیل اسنادی محتوایی شامل بررسی بیانیه‌های رسمی، گزارش‌های رسانه‌ای و واکنش‌های اجتماعی است. یافته‌ها نشان داد که تهدید خارجی موجب فعال‌سازی سریع وجدان جمعی و ایجاد همبستگی فراطیفی شد که طیف‌های متعارض سیاسی از مهدی کروبی تا محافظه‌کاران را متحد ساخت. احیای نمادهای ملی ایرانی همچون سرود «ای ایران» و نمادهای شیر ایرانی در کنار هویت مذهبی، نقش مهمی در تقویت انسجام ملی ایفا کرد. همکاری گسترده مردم با نهادهای امنیتی و گزارش فعالیت‌های مشکوک، به شناسایی و دستگیری تعداد قابل توجهی از نفوذی‌ها و کشف مواد منفجره منجر شد که نشان‌دهنده عمق مشارکت اجتماعی و احساس مسئولیت ملی است. همچنین، سیستم‌های اقتصاد مقاومتی و شبکه‌های توزیع کالاهای اساسی کارآمدی مناسبی نشان دادند و تاب‌آوری جامعه در شرایط محدودیت ارتباطی پس از قطع اینترنت آشکار شد. با این حال، چالش‌هایی نظیر تلفات انسانی، آسیب به تاسیسات هسته‌ای، ضعف در سیستم‌های هشدار اولیه و پدافند غیرعامل، و تفاوت‌های نسلی در نگرش به بحران آشکار شد. نتیجه‌گیری پژوهش تایید می‌کند که جامعه ایران از ذخایر عمیق همبستگی اجتماعی برخوردار است که در شرایط بحران قابل فعال‌سازی است، اما نهادینه‌سازی این دستاوردها مستلزم مدیریت هوشمندانه و برنامه‌ریزی بلندمدت است.

political sociology of solidarity in crisis: an analysis of iran's social transformations during the 12-day war and national capacity-building implications

this study aims to analyze the mechanisms of social solidarity and national capacity-building processes in iranian society during the 12-day war with israel (june 13-24, 2025). the theoretical framework integrates durkheim's mechanical solidarity theory, kriesi's political opportunity structure theory, and lavergne-saxby's social capacity-building approach. the research methodology is qualitative, based on documentary content analysis including examination of official statements, media reports, and social reactions. findings indicate that external threats triggered rapid activation of collective consciousness and created cross-spectrum solidarity that united opposing political factions from mehdi karroubi to conservatives. the revival of iranian national symbols such as the ey iran anthem and iranian lion imagery alongside religious identity played a crucial role in strengthening national cohesion. extensive public cooperation with security institutions and reporting of suspicious activities led to the identification and arrest of a significant number of infiltrators and the discovery of explosive materials, demonstrating the depth of social participation and sense of national responsibility. additionally, resistance economy systems and essential goods distribution networks showed appropriate effectiveness, and societal resilience was revealed during communication restrictions following internet cuts. however, challenges such as human casualties, damage to nuclear facilities, weaknesses in early warning systems and passive defense, and generational differences in crisis perception were exposed. the research conclusion confirms that iranian society possesses deep reserves of social solidarity that can be activated during crises, but institutionalizing these achievements requires intelligent management and long-term planning.