منازعه چارچوب‌ها در سیاست حجاب: از استعمارزدگی قدرت تا الگوی سوم زن مسلمان

این مقاله با رویکرد تحلیل چارچوب‌گذاری سیاستی، مسئله حجاب در ایران را به‌مثابه میدان منازعه چارچوب‌ها بررسی می‌کند؛ منازعه‌ای که در آن، معانی متفاوتی از زن، آزادی، عاملیت و کرامت در قالب دو گفتمان متقابل بازنمایی می‌شوند. مقاله با اتخاذ چارچوب نظری استعمارزدگی قدرت نشان می‌دهد چگونه سیاست کشف حجاب اجباری رضا شاه، چارچوبی استعمارزده از زن مدرن را در ایران بنیان نهاد که در آن، «قابلیت دیده‌شدن» به شاخص زنانگی و نشانه پیشرفت فرهنگی تبدیل شد. در امتداد تاریخی این روند، در سال‌های اخیر قدرت‌های متخاصم کوشیده‌اند از طریق سیاست‌های تهاجمی فرهنگی و رسانه‌ای از همین چارچوب برای بازنمایی زن ایرانی بهره گیرند. در برابر این چارچوب تاریخی و معاصر، مقاله با تکیه بر یافته‌های علمی در روان‌شناسی و مطالعات جنسیت مفهوم رفع شیءپنداری را به‌عنوان چارچوب سیاستی متقابل معرفی می‌کند. شیءپنداری نه پدیده‌ای فردی، بلکه ساختاری اجتماعی است که از رهگذر نهادهای فرهنگی، اقتصادی و رسانه‌ای بازتولید می‌شود و پیامدهای آن در حوزه‌های روانی، اخلاقی و اجتماعی از اضطراب و افسردگی تا خشونت و فروپاشی خانواده امتداد دارد. در مقابل، سیاست رفع شیءپنداری، بازسازی ساختارهای فرهنگی در جهت کرامت، عاملیت و سلامت اجتماعی زنان را هدف می‌گیرد که «الگوی سوم زن مسلمان» مبتنی بر بیانات آیت الله خامنه‌ای چارچوبی گفتمانی برای بهره‌گیری در این راستا ارائه می‌کند. نتیجه حاصل آنکه تنها از رهگذر ارتقای جایگاه چارچوب سیاستی رفع شیءپنداری در برابر چارچوب استعمارزده «آزادی به‌مثابه دیده‌شدن» است که مسئله حجاب می‌تواند به سوی همگرایی اجتماعی و بازسازی تمدنی حرکت کند.

framing contestation in iran's hijab policy: from the coloniality of power to the third model of muslim woman

this article, using a policy framing analysis, examines the issue of hijab in iran as a case of frame contestation, in which competing meanings of womanhood, freedom, agency, and dignity are constructed and negotiated. the theoretical foundation is based on the concept of coloniality of power, revealing how reza shah's forced unveiling policy established a colonial frame of the modern woman, where visibility became a marker of femininity and a symbol of civilizational progress. in its contemporary form, global cultural and media powers have continued to deploy this colonial frame to redefine iranian womanhood. drawing on recent findings in psychology and gender studies, the paper introduces de-objectification as a counter-frame to this visibility-based logic. from this perspective, objectification is not merely an individual or moral issue but a structural social process reproduced through cultural, economic, and media institutions. its psychological and social harms – ranging from anxiety and depression to violence and family disintegration – underscore the need for systemic transformation toward a cultural order grounded in dignity, agency, and moral integrity. finally, inspired by ayatollah khamenei's notion of the third model of muslim woman, the paper conceptualizes de-objectification as a policy framework for reconstructing womanhood in terms of dignity and agency. it concludes that the resolution of iran's hijab controversy requires a structural shift from the colonial frame of freedom as visibility toward a national and moral policy of de-objectification, enabling social convergence and civilizational renewal.