واکاوی رابطه اعتماد اجتماعی و مشارکت سیاسی: تحلیل تطبیقی انتخابات ریاست‌جمهوری 1396، 1400 و 1403 ایران

پیوند میان اعتماد اجتماعی و مشارکت سیاسی یکی از مباحث اساسی جامعه‌شناسی سیاسی است. پژوهش‌ها نشان داده در جوامع با سطح اعتماد اجتماعی بالا، میزان مشارکت سیاسی نیز بیشتر است و سرمایه اجتماعی از طریق مولفه اعتماد نقش کلیدی در این رابطه ایفا می‌کند. اعتماد اجتماعی نه تنها تعامل فردی را تسهیل می‌کند، بلکه موجب تقویت همبستگی اجتماعی، اعتماد به نهادها و پشتیبانی از نظام سیاسی می‌شود؛ بالعکس، فقدان اعتماد اجتماعی مشارکت سیاسی و کنش جمعی را کاهش می‌دهد. پرسش اصلی آن است که آیا کاهش اعتماد اجتماعی، بویژه اعتماد به نهادهای سیاسی، با کاهش مشارکت سیاسی در سه دوره آخر انتخابات ریاست جمهوری رابطه معناداری دارد؟ یافته پژوهش نشان داد میان اعتماد اجتماعی و مشارکت سیاسی رابطه مستقیم و همبستگی مثبت وجود دارد؛ به‌عبارت دیگر، سطح مشارکت سیاسی تابعی از میزان اعتماد شهروندان به نظام سیاسی است. برای تحلیل این رابطه، مشارکت سیاسی در انتخابات ریاست‌جمهوری ایران در سال‌های 1396، 1400 و 1403 با استفاده از نظریه سرمایه اجتماعی رابرت پاتنام و وولکوک مورد بررسی قرار گرفت. نتایج نشان دادند که علاوه بر وجود همبستگی میان اعتماد اجتماعی و مشارکت سیاسی، عدم توازن در توجه به انواع سرمایه‌های اجتماعی درون‌گروهی، برون‌گروهی و ارتباطی یکی از مهمترین عوامل کاهش اعتماد اجتماعی است. این عدم توازن باعث کاهش اعتماد شهروندان به نظام و در پی آن، کاهش مشارکت سیاسی آنان شده است. چنین رابطه‌ای سبب چرخه معیوب کاهش اعتماد، کاهش مشارکت، تضعیف مشروعیت، تشدید بحران‌ها و کاهش بیشتر اعتماد می‌شود.

studying the relations between social trust and political participation: a comparative analysis of the iranian presidential elections in 2017, 2021, and 2024

the relations between social trust and political participation is one of the fundamental topics in political sociology. research indicates that in societies with high levels of social trust also exhibit higher rate of political participation. social capital is playing a key role in this relationship through the component of trust. social trust not only facilitates individual interactions but also strengthens social cohesion, trust in institutions, and support for the political system. onthe contrary, the lack of social trust reduces political participation and collective action. the main question is whether a decline in social trust, particularly trust in political institutions, has had a meaningful correlation with declining political participation in the last three presidential elections. the research findings demonstrate a direct and positive correlation between social trust and political participation; in other words, the level of political participation is a function of citizens' trust in the political system. to analyze this nexus, political participation in the last iranian presidential elections of 2017, 2021, and 2024 was examined using robert putnam's and michael woolcock's social capital theories. results revealed that besides the correlation between social trust and political participation, the imbalance in attention to various types of social capital—bonding, bridging, and linking-are among the most important factors contributing to the decline in social trust. this imbalance has led to decreased citizens' trust in the system and subsequently reduced their political participation. such a relationship produces a vicious cycle of declining trust, reduced participation, weakened legitimacy, intensifying crises, and further erosion of trust.