تبیین شکل‌گیری فضاهای اعیانی در مناطق پیراشهری تهران (موردمطالعه: منطقه لواسانات)

مطالعه فضاهای اعیانی در مناطق پیرامونی شهرهای بزرگ، به یکی از موضوعات محوری در مطالعات شهری تبدیل‌شده است. این پژوهش باهدف تبیین شکل‌گیری فضاهای اعیانی در مناطق پیراشهری منطقه لواسانات تهران، به بررسی عوامل موثر در این پدیده می‌پردازد. روش تحقیق، توصیفی-تحلیلی است. داده‌های مورداستفاده از منابع مختلف شامل مطالعات کتابخانه‌ای، مصاحبه با ساکنان و متخصصان شهری و تصاویر ماهواره‌ای جمع‌آوری‌شده است. روش تجزیه‌وتحلیل شامل تحلیل کیفی مضمون و تحلیل تصاویر ماهواره‌ای با شاخص‌های مختلف ازجمله ndvi و طبقه‌بندی کاربری‌ها بوده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که افزایش قیمت زمین در مرکز شهر تهران، تمایل طبقات مرفه به زندگی در محیط‌های طبیعی و آرام، توسعه زیرساخت‌های حمل‌ونقل، مصرف متظاهرانه و سیاست‌های مدیریت شهری در ارتباط با فضاسازی اعیانی، در شکل‌گیری فضاهای اعیانی نقش داشته‌اند. این روند، پیامدهایی ازجمله: تغییر بافت اجتماعی منطقه، افزایش نابرابری فضایی، تخریب محیط‌زیست، توسعه فیزیکی سریع شهر به سمت پیرامون ازجمله دامنه کوه‌ها و داخل حوزه روددره‌ها و کاهش دسترسی گروه‌های کم‌درآمد به زمین و مسکن داشته است. همچنین شاخص ndvi نشان می‌دهد که به‌مرورزمان از میزان پوشش گیاهی کاسته شده و به حجم ساخت‌وسازها افزوده‌شده است. نتایج حاصل از تجزیه‌وتحلیل ساختار کالبدی- فضایی نیز نشان می‌دهد که شهرها و روستاهای منطقه لواسانات با عناصر جدیدی ازجمله شبکه‌های عبور و مرور، کاربری‌های خدماتی، گردشگری و تفریحی مواجه است. درنتیجه، این پژوهش پیشنهاد می‌کند که برنامه‌ریزان و سیاست‌گذاران شهری با تدوین قوانین سخت‌گیرانه‌تر و توجه به توسعه متوازن، از تشدید این چالش‌ها جلوگیری کنند.

explaining the formation of luxury spaces in tehran’s peri-urban areas (case study: lavasanat region)

the study of affluent spaces in the peri-urban areas of major cities has become a central theme in urban studies. this research aims to explain the formation of affluent spaces in the peri-urban region of lavasanat,tehran, by examining the factors influencing this phenomenon.the research adopts a descriptive-analytical methodology. data were collected from various sources, including library studies, interviews with residents and urban experts, and satellite imagery. analytical methods included qualitative content analysis and satellite image analysis using indices such as ndvi and land use classification. the findings reveal that factors such as rising land prices in central tehran, the preference of affluent social classes for natural and tranquil environments, the expansion of transportation infrastructure, conspicuous consumption, and urban management policies promoting elite spatial production have contributed to the emergence of affluent spaces. this process has led to several consequences, including changes in the region's social fabric, increased spatial inequality, environmental degradation, rapid physical urban expansion toward peripheral areas such as mountain slopes and river valleys, and reduced access to land and housing for low-income groups. furthermore, the ndvi index indicates a gradual decline in vegetation cover and an increase in built-up areas over time. the analysis of the physical-spatial structure also shows that cities and villages in the lavasanat region are being transformed by new elements such as transportation networks and service, tourism, and recreational land uses. accordingly, the study recommends that urban planners and policymakers prevent the exacerbation of these challenges by formulating stricter regulations and emphasizing balanced development.