|
|
|
|
جایگاه اقتصاد در گفتمان های پیشاسرمایه داری با تاکید بر دیدگاه های فخر رازی و محمد غزالی
|
|
|
|
|
|
|
|
نویسنده
|
صدقی ناصر
|
|
منبع
|
جامعه شناسي اقتصادي و توسعه - 1404 - دوره : 14 - شماره : 1 - صفحه:32 -50
|
|
چکیده
|
هدف: با این که تا عصر پیدایش سرمایهداری، دانشی مستقل با عنوان علم اقتصاد وجود نداشت، اما پدیدههای مربوط به این عرصه تحت عنوان معیشت و کسب و کار، از جمله مسائل مهم و قابل توجه در دانشاجتماعی پیشامدرن بوده است. تجربیات تاریخی تفکر و اندیشه اجتماعی در جهان اسلام نشان میدهد، دو قشر موسوم به فلاسفه و فقها، نقشی پیشرو و مهم در توجه به مسائل اجتماعی و طرح بحث و نظر در این عرصه داشتهاند و دو گفتمان متفاوت و البته تا حدودی مرتبط با هم در این زمینه شکل داده بودند. در پژوهش حاضر، جهت فهم جایگاه اقتصاد و مسائل و موضوعات مربوط به آن در نگاه اندیشمندان مسلمان، دیدگاههای ابوعبدالله محمد فخر رازی (544-606ق.) به عنوان نماینده قشر فلاسفه و نظرات ابوحامد محمد غزالی (450-505ق.) به عنوان نماینده قشر فقها و اهل شریعت، انتخاب و بررسی شده است.روش پژوهش: تحلیل محتوای کیفی، طبق آثار تالیفی هریک از متفکران انتخاب شده برای بررسی در این پژوهش می باشد. پژوهش در صدد پاسخ دادن به این مساله است که دیدگاههای فخر رازی و محمد غزالی در خصوص مسائل و موضوعات اقتصادی مبتنی بر چه مبانی فکری و معرفتی بوده و اقتصاد چه شان و منزلتی در نظام اندیشهای آنها دارد؟یافتهها: نتایج تحقیق در دو سطح کلی و جزئی قابل توجه است. در گفتمانهای پیشاسرمایهداری، مسائل و موضوعات مربوط به اقتصاد و معیشت در چارچوب دو گفتمان اخلاقی و عقلگرای متعلق به فلاسفه و گفتمان شریعتگرا و فقهی متعلق به فقها مورد توجه قرار گرفته است. بر خلاف گفتمانهای مطرح در عصر سرمایهداری که بر استقلال و اصالت امر اقتصاد تاکید دارند، در نظامهای معرفتی پیشاسرمایهداری، اقتصاد و کسب و معاش به لحاظ وجودی تابع عرصههای غیراقتصادی چون اخلاق، سیاست و شریعت بوده است. نتایج جزئی نشان میدهد که فخر رازی در کتاب جامعالعلوم به عنوان نماینده سنتهای فلسفی رایج در نزد فلاسفه یونانی و حکمای متقدم مسلمان چون فارابی و ابنسینا، مسائل و موضوعات مربوط به اقتصاد را تابع اصول دنیوی تدبیر منزل و تدبیر مُلک و سیاست دانسته و آن را در ذیل مجموعه علوم حکمت عملی مورد بحث قرار داده است. در حالی که غزالی در کتاب احیاء علومالدین، به نمایندگی قشر فقها و اهل شریعت، فقه را جایگزین حکمت عملی کرده و موضوعات مربوط به اقتصاد و کسب و کار را در ذیل علم فقه و شریعت و آموزههای دینی آخرتگرا مورد بحث قرار داده است.نتیجهگیری: در هر دو رویکرد گفتمانی، اقتصاد به لحاظ وجودی و معرفتی دارای جایگاه مستقل نیست و موجودیت آن تابع پدیدههای غیر اقتصادی چون خانواده، شریعت و دولت است.
|
|
کلیدواژه
|
اقتصاد، حکمت عملی، سیاست، فخر رازی، غزالی
|
|
آدرس
|
دانشگاه تبریز, دانشکده حقوق علوم اجتماعی, گروه تاریخ, ایران.
|
|
پست الکترونیکی
|
n_sedghi@tabrizu.ac.ir
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
the place of economics in pre-capitalist discourses(with emphasis on the views of fakhr-e razi and mohammad ghazali)
|
|
|
|
|
Authors
|
sedghi naser
|
|
Abstract
|
introduction: in the current research, it has been discussed that abu hamid mohammad ghazali (450-505 ah) and abu abdullah fakhr razi (544-606 ah) what opinions and views had about economics and professions.research method: qualitative content analysis is based on the works of each of the thinkers selected for this study. the research seeks to answer the question of what intellectual and epistemological foundations are the views of fakhr razi and muhammad ghazali on economic issues and topics based on, and what status does economics have in their system of thought?results: fakhr razi is a representative of the school of thought known as ahl al-hikmat and mohammad ghazali is also a representative of a school of thought known as ahl al-sharia. fakhr razi has discussed issues and topics related to economics in the book “jame al-ulum” under the practical wisdom and knowledge of home management and politics. ghazali has also discussed the issues and topics of economics under the principles of jurisprudence in his book, “ahya ol ulum ol din”. it can be said that muslim philosophers have paid attention to the topics and issues related to the economy under the knowledge known as practical wisdom. muslim jurists have also brought the issues and topics of economics under the topics related to jurisprudence. as a result, the viewpoints of ghazali and fakhrazi show that, contrary to the ontology and epistemology of the modern era, in the pre-modern era, economic issues and affairs did not have independent existential and epistemological validity.conclusion: in both discursive approaches, the economy does not have an independent existential and epistemological position, and its existence is subject to non-economic phenomena such as family, sharia, and the state.
|
|
Keywords
|
economics ,ghazali ,fakhrrazi phronesis ,domesticpolicy ,politics
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|