تحلیل رفتار خرید مصرف‌کنندگان ایرانی در بازار محصولات الکترونیکی بازسازی‌شده: تمرکز بر گوشی‌های هوشمند

هدف: با توجه به رشد سریع زباله‌های الکترونیکی، کاهش منابع طبیعی و افزایش دغدغه‌های زیست‌محیطی، محصولات الکترونیکی بازسازی‌شده به‌ویژه گوشی‌های هوشمند، به عنوان یک راهکار پایدار و اقتصادی مورد توجه قرار گرفته‌اند. با این حال، پذیرش این محصولات توسط مصرف‌کنندگان همچنان چالش‌برانگیز است و شناخت عوامل روان‌شناختی و اجتماعی موثر بر نیت و رفتار خرید آن‌ها ضروری است. این پژوهش با هدف بررسی سازوکارهای روان‌شناختی و اجتماعی موثر بر قصد و رفتار خرید گوشی‌های هوشمند بازسازی‌شده انجام شده است. چارچوب نظری تحقیق بر پایه تلفیق دو تئوری مهم یعنی «تئوری رفتار برنامه‌ریزی‌شده» آجزن و «تئوری رفتار نوع‌دوستانه» شوارتز طراحی گردیده است. بر این اساس، تاثیر متغیرهایی همچون نگرش نسبت به رفتار، هنجار ذهنی، کنترل رفتاری درک‌شده (برگرفته از تئوری آجزن) و همچنین آگاهی از پیامد و هنجار اخلاقی (برگرفته از تئوری شوارتز) بر قصد خرید بررسی شده است. در ادامه، تاثیر قصد خرید بر رفتار خرید واقعی نیز مورد تحلیل قرار گرفت تا تصویری جامع از فرایند تصمیم‌گیری مصرف‌کنندگان در این حوزه ارائه شود.روش: پژوهش حاضر از نظر هدف، توصیفی؛ جهت‌گیری، کاربردی؛ استراتژی پژوهش، پیمایش؛ قلمرو زمانی تک مقطعی بوده و داده‌ها در پاییز و زمستان 1403 توسط پرسشنامه استاندارد شده مستخرج از ادبیات، جمع آوری گردید. با توجه به نامعلوم بودن حجم نمونه، از جدول مورگان برای مشخص کردن حجم نمونه استفاده شد و تعداد 400 پرسشنامه بدست آمد. جامعه آماری این پژوهش، مصرف‌کنندگان ایرانی گوشی‌های هوشمند و روش نمونه‌گیری به‌کاررفته، نمونه‌گیری در دسترس است.برای تحلیل داده ها و آزمون فرضیه های پژوهش از روشهای آمار استنباطی، مدلسازی معادلات ساختاری و برازندگی مدل استفاده گردید. همچنین برای بررسی فرضیه های پژوهش طی دو مرحله بررسی برازش مدل پژوهش و سپس آزمودن فرضیه ها از نرم افزار اسمارت پی الاس استفاده شده است. یافته ها: نتایج تحلیل داده ها نشان داد که هر شش فر ضیه مورد تایید قرار گرفتند. نگرش نسبت به رفتار، هنجار ذهنی، کنترل رفتار درک شده، آگاهی از پیامد و هنجار اخلاقی، همگی تاثیر مثبت و معناداری بر قصد خرید مصرف کنندگان داشتند. همچنین، قصد خرید نیز تاثیر قابل توجهی بر رفتار خرید واقعی گوشیهای هوشمند بازسازی شده داشت. در بین این متغیرها، قصد خرید قویترین پیش بینی کننده رفتار خرید بود و نگرش نسبت به رفتار، بیشترین تاثیر را بر قصد خرید داشت. نتیجه گیری: یافته ها بیانگر آن است که برای ارتقای رفتار خرید محصولات بازسازیشده، باید نگرش مثبت مصرف کنندگان را تقویت، هنجارهای ذهنی و اخلاقی را پررنگتر، و آگاهی آنها را نسبت به پیامدهای زیست محیطی و اقتصادی افزایش داد. از این رو، پیشنهاد می شود سیاستگذاران و مدیران بازاریابی با بهره گیری از آموزش، تبلیغات مسئولانه، و ایجاد بسترهای اعتمادسازی، زمینه ی گسترش بازار این محصولات را فراهم آورند و مصرف پایدار را در جامعه نهادینه کنند.

analyzing iranian consumers’ buying behavior in the refurbished electronics market: a focus on smartphones

abstract:purpose: given the rapid growth of electronic waste, depletion of natural resources, and increasing environmental concerns, refurbished electronic products—particularly smartphones—have emerged as a sustainable and cost-effective alternative. however, consumer acceptance of these products remains a significant challenge, necessitating a deeper understanding of the psychological and social factors influencing purchase intention and behavior. this study aims to explore the psychological and social mechanisms underlying the intention to purchase refurbished smartphones. the theoretical framework is built upon an integration of two prominent models: ajzen’s theory of planned behavior (tpb) and schwartz’s model of altruistic behavior. accordingly, the effects of variables such as attitude toward behavior, subjective norms, and perceived behavioral control (from tpb), along with awareness of consequences and moral norms (from schwartz’s model), were examined in relation to purchase intention. moreover, the influence of purchase intention on actual buying behavior was analyzed to provide a comprehensive view of the consumer decision-making process in this context.method: this study is descriptive in terms of purpose, applied in orientation, and survey-based in research strategy. it is a cross-sectional study, and data were collected during the fall and winter of 2024 using a standardized questionnaire derived from the literature. given the unknown size of the statistical population, morgan’s table was used to determine the sample size, resulting in 400 completed questionnaires. the statistical population of the study consisted of iranian consumers of smartphones, and the sampling method employed was convenience sampling. to analyze the data and test the research hypotheses, inferential statistics, structural