چالش‌های راهبرد بازدارندگی ایران در نظم پساجنگ سرد از منظر رهیافت اقتصاد سیاسی (2024-1990)

پس از فروپاشی نظام دوقطبی به‎دلیل اهمیت منطقه خاورمیانه در راهبردهای مدیریتی ایالات متحده آمریکا، اقدامات تهدیدآمیز خارجی علیه ایران با شدت و نوع دیگری اعمال گردید. جمهوری اسلامی ایران در پاسخ به این تهدیدات بر استراتژی بازدارندگی تاکید دارد؛ اما عملکرد ایران نشان می‎دهد که هرچه از فروپاشی نظام دوقطبی به زمان حال نزدیک می‎شویم (2024-1990) بازدارندگی در متقاعدسازی و منصرف‎ سازی بازیگران مختلف از ادامه اقدامات خصمانه علیه ایران نامکفی بوده است. پژوهش حاضر با هدف ارائه یک مدل تحلیلی و تبیین عملیاتی استراتژی بازدارندگی ایران و با بهره‎گیری از روش کیفی و رویکرد قیاسی-تبیینی درصدد پاسخ به این سوال بوده است که «چرا استراتژی بازدارندگی ایران در طی سال‎های 2024-1990 در برابر تهدیدات آمریکا و متحدانش علیه ایران در خاورمیانه نامکفی بوده است؟» فرضیه مورد بررسی این است که «تمرکز بیشتر بر یک بُعد بازدارندگی و عدم بهره‎گیری هم‌زمان از مولفه‌های اقتصادی، سیاسی و نظامی بازدارندگی باوجود تهدیدات زمینه‎ای جدید در ابعاد و سطوح مختلف سبب نامکفی بودن بازدارندگی ایران در برابر تهدیدات آمریکا و متحدانش در طی سال‎های 2024-1990 شده است». یافته‎های این پژوهش با استفاده از مدل تحلیلی برآمده از چارچوب نظری بازدارندگی نشان می‎دهد که اقدامات تهدیدآمیز آمریکا و متحدانش بیشتر در ابعاد اقتصادی و سیاسی علیه ایران و باوجود تهدیدات زمینه‎ای اقتصادی، سیاسی، نظامی و ادراکی در سطوح مختلف افزایش یافته است اما عملکرد ایران بیشتر بر محور بازدارندگی نظامی بوده و در حوزه بازدارندگی اقتصادی و سیاسی در متقاعدسازی و منصرف سازی بازیگران مختلف از ادامه تهدید علیه ایران نامکفی بوده است.

challenges of iran's deterrence strategy in the post-cold war order from the perspective of political economy approach (1990-2024)

due to the importance of the middle east region in the management strategies of the united states of america, after the collapse of the bipolar system, foreign threats were applied against iran with more intensity and in different forms. in response to these threats, the islamic republic of iran emphasizes on deterrence strategy. iran's performance shows that by moving away from the collapse of the bipolar system and approaching the present (1990-2024), the deterrence strategy has been insufficient in persuading and dissuading various actors from continuing hostile actions against iran. the purpose of this research is to provide an analytical model and operational explanation of iran's deterrence strategy. this research is based on a qualitative method and an explanatory comparative approach that used library sources to collect data. the main question is why iran's deterrence strategy during 1990-2024 was insufficient against the threats of america and its allies in the middle east? the hypothesis is that focusing more on one dimension of deterrence and not using the economic, political and military components of deterrence at the same time, as well as the emergence of new contextual threats in different dimensions and levels, cause iran's deterrence to be insufficient against the threats of america and its allies during the years 1990-2020. the findings of this research show that despite the economic, political, military, and perceptual threats at different levels, the threatening actions of america and its allies have increased more in the economic and political dimensions, while iran's focus is more on military deterrence. therefore, iran's deterrence strategy in the economic and political spheres has been insufficient in persuading and dissuading various actors from threatening actions against iran.