بررسی و تحلیل ارتباط میان متن و تصویر در کتاب‌های درسی جغرافیای دوره دوم متوسطه

متن و تصویر در عین آنکه بصورت منفک رساننده معنا هستند، ترکیب آن‌ها نیز در متون معاصر معنا را به شکل‌های جدیدی ایجاد و منتقل می‌نماید که می‌توان آن را یک فرا زبان نامید. یکی از مهمترین رسانه‌های آموزشی کتاب‌های درسی است و از آنجا که درس جغرفیا همواره به عنوان یکی از دروس مهم آموزشی در نظام‌های تعلیم و تربیت بسیاری از کشورهای جهان قلمداد شده است، آموزش صحیح آن اهمیت ویژه‌ای دارد. با توجه به اهمیت این موضوع، این پژوهش درصدد پاسخ به این سوالات برآمده است که در کتاب‌های جغرافیای دوره دوم متوسطه نظری، روش‌های ارتباط متن و تصویر برای انتقال معنا کدامند و تا چه اندازه تصاویر کتاب‌های جغرافیای دوره دوم متوسطه نظری به بیان فرانقش اندیشگانی موجود در متن می‌پردازند؟ این پژوهش به رویکرد توصیفی- تحلیلی بر اساس زبان‌شناسی نقش‌گرای نظام‌مند و با استفاده از چهارچوب تحلیلی آنزورث (2006الف)و به‌کارگیری روش نمونه‌گیری تصادفی ساده، تصاویر موجود در کتاب‌های جغرافیای دوره دوم متوسطه نظری چاپ‌شده در سال تحصیلی 1398-1399 را مورد تحلیل قرار داد. نتایج نشان داد که متن و تصویر به شکل‌های مختلفی که در چهارچوب آنزورث بیان شده است با یکدیگر تعامل می‌کنند. همچنین، روشن شد که تصاویر کتاب‌های جغرافیای دوره دوم متوسطه نظری تا حدود 95 درصد بیانگر فرانقش اندیشگانی موجود در متن هستند. دیگر نتایج نشان داد که چهارچوب آنزورث به ویژه در شاخه‌های «مکمل‌سازی» و «علّی» کامل نیست و شایسته است که در دسته‌بندی زیرشاخه‌های آن‌ها تجدید نظر صورت گیرد. در نهایت، پیشنهاد گردید که برای تدوین کتب آموزشی جغرافیا، از چهارچوب آنزورث استفاده شود.

exploring the interplay of text and visuals in upper secondary school geography textbooks

while text and image independently convey meaning, their combination in contemporary texts generates and communicates meaning in novel ways, forming what can be termed a &meta-language.& one of the most important educational media is textbooks. given that geography is widely regarded as a key subject in many educational systems around the world, effective instruction in this field is of particular importance. in light of this, the present study seeks to address the following questions: what methods of text-image interaction are employed to convey meaning in upper secondary school geography textbooks? and to what extent do the images in these textbooks reflect the ideational metafunctions presented in the text?this study adopts a descriptive-analytical approach based on systemic functional linguistics and employs the analytical framework proposed by unsworth (2006a). using a simple random sampling method, it analyzes the images found in upper secondary geography textbooks published for the academic year 2019–2020 (1398–1399 in the iranian calendar). the findings reveal that text and image interact in various ways as outlined in unsworth’s framework. furthermore, the results indicate that approximately 95% of the images in these textbooks successfully represent the ideational metafunctions of the accompanying texts. however, the study also finds that unsworth’s framework is somewhat incomplete—particularly in the &complementary& and &causal& subcategories—suggesting the need for a revision of its classification system. finally, it is recommended that unsworth’s framework be employed in the development of geography textbooks to enhance multimodal communication.