تحلیل اصل محرمیت در خانه‌های بومی گیلان با استفاده از تکنیک نحو فضا(موردمطالعه: منطقه جلگه‌ای)

یکی از اصول جهان‌بینی و فرهنگ اسلامی که در زندگی اجتماعی مسلمانان، به‌عنوان ارزش اخلاقی و فرهنگی در نظر گرفته می‌شود، اصل محرمیت است که در شکل‌گیری فضاها نیز تاثیرگذار بوده است. به‌ویژه در خانه‌های سنتی فلات مرکزی ایران که اغلب با تمایل به درونگرایی و ایجاد سلسله‌مراتب دسترسی به فضاها خود را نشان می‌دهد؛ اما این مسئله در اقلیم معتدل و مرطوب ناحیه کاسپین که دارای معماری برونگراست؛ مصداق ندارد. ازاین‌رو اصل محرمیت در این منطقه نمی‌تواند با ایجاد درونگرایی نمود پیدا کند. لذا کشف چگونگی رعایت اصل محرمیت در معماری برونگرا، هدف اصلی این تحقیق است. بر این اساس پژوهش حاضر سعی دارد با خوانش ساختار فضایی-کالبدی خانه‌های بومی جلگه گیلان، ارتباط دو اصل برونگرایی و محرمیت را با استفاده از تکنیک نحو فضا شناسایی نماید. جهت دست‌یابی به این هدف، شش خانه بومی در منطقه جلگه‌ای گیلان برای نمونه انتخاب شدند. روش تحقیق توصیفی- تحلیلی بوده و جمع‌آوری اطلاعات به‌صورت میدانی و کتابخانه‌ای است. تحلیل داده‌ها با استفاده از روابط ریاضی نحو فضا و نرم‌افزارهای depthmap و a-graph پیرامون دو اصل «سلسله‌مراتب» و «مکان‌یابی» انجام پذیرفته است. شاخص‌های موردمطالعه تحقیق عبارت‌اند از: همپیوندی، عدم تقارن نسبی، ادغام نسبی، عمق نسبی و عمق متریک. یافته‌های حاصل از بررسی دو ویژگی سلسله‌مراتب و مکان‌یابی نشان می‌دهد که در الگوهای ساختاری بسته (مربع و مستطیل شکل)، میزان محرمیت بیشتر از الگوهای u و l شکل است. این مسئله به‌دلیل ساختار فضایی پلان و رعایت سلسله‌مراتب دسترسی است به‌طوری‌که سازمان فضایی خانه‌ها هر چه از ساختار خطی فاصله گرفته باشد، به همان میزان محرمیت فضایی افزایش‌یافته است. لذا علیرغم اینکه خانه‌های بومی گیلان دارای ویژگی برونگرایی هستند ولی این ویژگی مانع از رعایت اصل محرمیت در فضاها نشده است. در نتیجه معماری این خانه ها با هر سطحی از نسبت توده و فضا، به دلیل رعایت سایر اصول سازنده محرمیت همچون سلسله‌مراتب، مکان‌یابی و دسترسی، از الگوی محرمیت برخوردارند.

analysis of the principle of privacy in traditional houses of guilan using spatial syntax technique (case study: guilan plain region)

one of the principles of islamic worldview and culture considered an ethical and cultural value in the social life of muslims, is the principle of privacy, which has also influenced the formation of spaces. this is particularly evident in the traditional houses of iran’s central plateau, often characterized by introversion and hierarchical access to spaces. however, this principle does not apply in the caspian region’s temperate and humid climate, where architecture is extroverted. therefore, the principle of privacy in this region cannot manifest through introversion. hence, the main goal of this research was to uncover how the principle of privacy is maintained in extroverted architecture. accordingly, the present study aimed to explore the relationship between extroversion and privacy by analyzing the spatial-physical structure of indigenous houses in the plains of guilan, using the space syntax technique. the samples were six traditional houses in guilan’s plain. the research method was descriptive-analytical, and data was collected using field and literature review. data analysis was performed using the mathematical relations of space syntax and the depthmap and a-graph software, focusing on the principles of &hierarchy& and &spatial positioning.& the study examined the following indices: connectivity, relative asymmetry, relative integration, relative depth, and metric depth. findings indicated that the privacy components were more prominent in houses with a square (rectangular) structural pattern compared to those with u-shaped and l-shaped patterns. since the square (rectangular) pattern closely resembles the central courtyard pattern used in introverted architecture, it can be inferred that simultaneously adhering to the three principles of introversion, hierarchy, and spatial positioning enhances privacy in spaces. the results revealed that despite the extroverted characteristics of traditional guilan houses, this feature does not prevent the application of the principle of privacy. the architecture of these houses, regardless of their mass-to-space ratio, maintains a privacy model due to adherence to other privacy-enhancing principles such as hierarchy, spatial positioning, and controlled access.