محاسبه شاخص پیچیدگی محیط درونی زنجیره‌های تولید در اقتصاد ایران؛ کاربردی از جداول داده ستانده متقارن محصول در محصول

زنجیره‌های تولید در هر اقتصادی بسیار حائز اهمیت است و کشورهایی که به توسعه زنجیره‌های تولید پرداخته‌اند، وضعیت اقتصادی بهتری را برای خود رقم زده‌اند. با عنایت به اینکه تکمیل زنجیره‌های تولید و توسعه صنایع پایین دستی از اهداف اصلی برنامه هفتم توسعه اقتصادی اجتماعی کشور است، کانون توجه مقاله حاضر محاسبه شاخص پیچیدگی محیط درونی زنجیره‌های تولید و ارتباط آن با فعالیت‌های بالادستی و پایین‌دستی در اقتصاد ایران است. در راستای محاسبه شاخص پیچیدگی محیط درونی، متوسط طول انتشار پسین و پیشین با به‌کارگیری الگوهای تقاضامحور لئونتیف و عرضه‌محور گش با استفاده از آخرین جدول داده ستانده بانک مرکزی برای سال 1395 محاسبه می‌شود و سپس مبنای شناسایی بخش‌های بالادستی و پایین‌دستی قرار می‌گیرد. یافته‌ها حاکی از آن است که گروه محصول «فلزات اساسی»، «ساختمان» و «فرآورده‌های نفتی و محصولات شیمیایی» شاخص پیچیدگی اقتصادی بزرگ‌تر از واحد دارند، بدین معنا که زنجیره‌های تولید بیشتر و فاصله طولانی‌تری تا بازار مصرف نهایی ایجاد می‌کنند، لذا در زمره محصولات پایین‌دستی قرار می‌گیرند. در مقابل «استخراج نفت خام و گازطبیعی» کمترین شاخص پیچیدگی اقتصادی را دارد و لذا در جایگاه گروه محصولات بالادستی اقتصاد قرار می‌گیرد. با توجه به نتایج به دست آمده به نظر می‌رسد مهم‌ترین توصیه‌های سیاستی، تکمیل زنجیره‌های تولید و تبدیل نفت‌خام و گازطبیعی به محصولات شیمیایی و پتروشیمی و همچنین شناخت حلقه‌های مفقوده در زنجیره کشاورزی باشد.

calculating the complexity index of internal production chains in iran's economy; application of symmetric product in product data using input output table

production chains play a pivotal role in the economic structure. countries that have successfully developed production chains have significantly enhanced their economic performance. given that the completion of production chains and the advancement of downstream industries are central objectives of iran's seventh socio economic development plan, this study aims to calculate the complexity index of the internal environment of production chains and examine its relationship with upstream and downstream activities within the iranian economy. to compute the complexity index of the internal environment, the average length of backward and forward linkages is calculated using leontief's demand driven model and ghosh's supply driven model, based on the most recent input output table provided by the central bank of iran for the year 2016. this index serves as the foundation for identifying upstream and downstream sectors within the economy. the findings reveal that the complexity index of production chains is greater than one in three product groups include basic metals, construction and petroleum and chemical products. this indicates that these sectors generate more extensive production chains and are positioned further from the final consumer market, thereby classifying them as downstream products. conversely, the crude oil and natural gas extraction sector demonstrates the lowest complexity index, categorizing it as an upstream product group within the economy. in light of these results, the most critical policy recommendations include completing production chains by transforming crude oil and natural gas into higher value chemical and petrochemical products, as well as identifying and addressing the missing links within the agricultural production chain.