بررسی نمونه‌ای از تیرگی در بقایای تکواژ صفر پیشوند استمراری در کردی کلهری

تیرگی واج‌شناختی پدیده‌ای است که در آن صورت‌های روساختی تصویر شفافی از فرآیندهای اعمال‌شده بر آن‌ها را نشان نمی‌دهند؛ یک فرآیند برخلاف انتظار، در بافتی که شرایط اعمال آن فراهم است رخ نمی‌دهد، و یا در بافتی اعمال می‌شود که شرایط وقوع آن فراهم نیست. در کردی کلهری، با اینکه پیشوند استمراری نمود آوایی ندارد، اما فتاحی (1401) بقایای این پیشوند را در صورت «آوردن» و «آمدن» در زمان حال /t/ معرفی می‌کند. با این حال، در داده‌های به‌دست‌آمده از کردی کلهری گیلان‌غرب این پیشوند به ‌شکل [ʧ] ظاهر شده‌است، بی‌آنکه منشا تغییر در صورت فعل مشخص باشد. صورت‌های [ʧæɾem] و [ʧæm] به‌ معنای «می‌آورم» و «می‌آیم» در این گونۀ زبانی این پرسش را مطرح می‌کنند که چرا این تغییر در شرایطی رخ داده که بافت واجی مناسبِ آن فراهم نیست. به منظور بررسی بیشتر این وضعیت تحلیل داده‌هایی که از طریق پیکره‌ای 12ساعته حاصل از مصاحبه با 15 گویشور کردی کلهری ساکن این شهرستان گردآوری شده بود آغاز گردید. تحلیل‌ها به ‌روش توصیفی‑تحلیلی و به‌کمک قواعد بازنویسی، تعامل «عکس‌زمینه‌برچینی» بین قواعد اعمال‌شده بر صورت‌های فعلی موردبررسی را آشکارکرد؛ ابتدا [t] طی فرآیند همگونی ناقص در بافت پیش از غلت به [ʧ] تغییر می‌یابد، و سپس خود غلت در مرحلۀ بعد حذف می‌شود. اینگونه به وجود تیرگی واجی در نمونۀ حاضر پی برده شد. در پایان این نتیجه نیز به‌دست آمد که این یافته‌ها شاهدی دیگر در تایید این مدّعای کیپارسکی (1973) و مک‌کارتی (1999)  و کاخر (2006) هستند که تعامل‌های «عکس‌زمینه‌چینی» و «عکس‌زمینه‌برچینی» به تیرگی روساختی می‌انجامند.

a case study of opacity in the progressive prefix relict in kalhori kurdish

assimilation in phonology operates in such a way that certain phonetic features—such as manner of articulation, place of articulation, voicing, or a combination thereof—spread from one segment to adjacent phonemes. in kalhori kurdish, the voiceless alveolar stop /t/ undergoes an partial place assimilation process before the glide /j/, shifting from an alveolar to a post-alveolar place of articulation. this results in its realization as the voiceless affricate [ʧ].as fattahi (2022) suggests, although the present progressive prefix has lost its phonetic realization in modern kalhori kurdish, its remnants can still be observed in a limited number of verb stems, though not in a segmentable form but rather as an inseparable part of these stems. through a comparative analysis of kalhori kurdish and other kurdish dialects, including sorani, ardalani, and ilami, as well as an internal analysis of the data within kalhori kurdish, fattahi (2022) concludes that the present progressive prefix may have historically been /dæ-/, similar to other kurdish dialects. however, over time, this prefix was eliminated, leaving relicts only in the stems as /tjæ-/ (to come) and /tjær-/ (to bring), where it remains unsegmentable.assuming /dæ-/ as the original prefix, its attachment to the verb stem /ɑ/ would have resulted in vowel hiatus, yielding an intermediate form /dæ-j-ɑ/. the insertion of the glide /j/ between the vowels serves as a transitional step, leading to the intermediate form /d-j-ɑ/ after the deletion of the vowel of the prefix. subsequently, the vowel [ɑ] of the verb stem undergoes fronting due to the influence of the non-back feature of [j], producing the form /d-j-æ/. in the final stage of derivation, [d] undergoes devoicing, ultimately surfacing as [tjæ]. these derivational steps can be captured through the following phonological rules.phonological opacity was first introduced by kiparsky (1973:79) to investigate the extent to which the surface realization of phonological processes can be explained independently of underlying representations. kiparsky defines opacity in the following terms: a phonological rule p, defined as a → b / c___d, is opaque if one of the following conditions holds: