بررسی واج شناختی گویش کرمانی ساردویی و تمایز تاریخی واج‌های /ɣ/ و /q / در آن از طریق طیف نگاره

با هدف تقویت و مستندسازی گویش‌های فارسی و استفاده از طیف نگاره‌ها در تایید یافته‌ها، پژوهش حاضر برای اولین بار به بررسی واج‌شناختی گویش ساردویی در واج شناسی زایشی، طبق الگوی برکوئست، و مطالعه طیف نگاری همخوان های /ɣ/ و /q/ (غ و ق) جهت نمایش تمایز تاریخی آنها پرداخته ‌است. ساردویی گویشی فارسی و در معرض خطر است که در منطقه ساردوئیه کرمان گویشور دارد. داده‌های زبانی در پیکرۀ شفاهی از روش میدانی مصاحبه و ضبط گفتار آزاد گویشوران 80- 28 ساله گردآوری شد. یافته های بررسی صوت شناختی در تمایز بین /ɣ/ و /q/  نشان می‌دهد که این گویش 32 واج (24 همخوان و 8 واکه) دارد. در واکه‌های مرکب آن احتمال توالی واکه و همخوان /ow/ و  /ew/ نیز در اثر روند تغییرات تاریخی زبان‌ها وجود دارد. پیدایش واکه‌ /ou/ در این گویش به عنوان تغییری جدید ‌دیده می‌شود. کشش واکه‌ای در این گویش بر خلاف برخی از گویش‌های کرمانی تمایز دهنده نیست. همخوان های /ɣ/ و /q/ در ساردویی، برخلاف فارسی امروزی، تمایز واجی خود را حفظ کرده‌اند. به عنوان نوآوری و ایجاد تجسم عینی جهت کمک به درک بهتر مفاهیم زبانی، و تایید یافته‌های پژوهش، این تمایز با طیف‌نگاره نشان داده ‌شده‌است. وجود /q/  واکدار، [ɢ]، به صورت واجگونه/گونه‌ی‌آزاد در ساردویی می‌تواند نشانگر پیوستن این گویش به زبان فارسی، در حذف تدریجی/q/  بی واک بوده و بررسی روند آن می‌تواند در رفع ابهام موضوع /ɣ/ و /q/ در فارسی معیار موثر باشد.

phonological study of the sarduei dialect of kerman and the historical phonemic distinction between /ɣ/ and /q/ through spectrograms

with the aim of enhancing and documenting persian dialects and using spectrograms to confirm the findings، the present study has، for the first time، examined the phonological system of the sarduei dialect in generative phonology، according to berquest’s model and studied the spectrograms of /ɣ/ and /q/ to demonstrate their historical distinction. sarduei is an endangered persian dialect spoken in the sarduyeh region of kerman province. linguistic data were collected through field interviews، free speech recordings of speakers aged 28-80 years and، to study ɣ/q distinction acoustically، praat software was used. the findings show: 1- this dialect has 32 phonemes including 24 consonants and 8 vowels. 2- in its diphthongs، there is also the possibility of vowel and consonant sequences ow and ew as a result of the historical changes in languages. 3- the emergence of /ou/ in this dialect is seen as a recent change. 4- its vowel length is not distinctive، unlike some of kermani dialects. 5- the consonants /ɣ، q/ in sarduei، unlike modern persian، have retained their phonemic distinction. this distinction has been shown as an innovation with spectrograms to contribute to a better understanding of linguistics concepts and confirm the research findings. the presence of the voiced /q/، i.e. [ɢ]، as an allophone/free variant in sarduie could indicate joining of this dialect to persian، in the gradual elimination of the voiceless /q/، and examining its process could be effective in resolving the ambiguity of the ɣ /q issue in standard persian.